30/09/2023

Αθανάσιος Αλεξανδρίδης : Έχουμε συνηθίσει το κακό και δεν μας κάνει εντύπωση

Αθανάσιος Αλεξανδρίδης

Επεδίωξα να διαβάσω το βιβλίο του Αθανάσιου Αλεξανδρίδη «Παιδικοί Φόβοι» (Εκδόσεις Ίκαρος) γιατί ο φόβος είναι ένα συναίσθημα, μια κατάσταση που μπορεί να κάνει έναν ενήλικα να αισθανθεί ότι περνάει από πάνω του ένα φορτηγό.

Το βιβλίο «Παιδικοί φόβοι», από τη σειρά “Σχολή Ανήσυχων γονέων”, είναι η γραπτή αποτύπωση μιας σειράς ομαδικών συνομιλιών του συγγραφέα – θεραπευτή με γονείς μαθητών και είναι τόσο καλά γραμμένο που πραγματικά διαβάζοντας το έχεις την αίσθηση ότι συμμετέχεις στην ομάδα συζήτησης.
Η περιγραφή των όσων κουβαλάνε οι γονείς που παρουσιάζονται στις σελίδες του, μαζί με τις τοποθετήσεις του Αλεξανδρίδη απαντούν σε πολλά ερωτήματα που όλοι μας έχουμε, κι ας έχουμε προ πολλού απολέσει την παιδικότητα μας. Επίσης δεν έίναι ένα βιβλίο που μπορούν να το διαβάσουν μόνο οι γονείς.
Η δομή του βιβλίου βοηθάει τόσο τον εντελώς αδαή περί της ψυχοθεραπείας αλλά είναι εξίσου επεξηγηματική και για κάποιον πιο «υποψιασμένο» … θέλω να πω για κάποιον που έχει καθίσει απέναντι από έναν ψυχολόγο ή ψυχαναλυτή.
Και σε κάθε περίπτωση οι “Παιδικοί φόβοι” είναι ένα βιβλίο που μπορεί να δώσει απαντήσεις σε συμπεριφορές που θυμόμαστε από τον εαυτό μας, αναγνωρίζουμε στα παιδιά μας  – όσοι έχουμε – χωρίς τη φτήνια ενός οδηγού επιβιώσης. Με έναν τρόπο το βιβλίο προσκαλεί κάθε αναγνώστη σε έναν διάλογο με τον εαυτό του.

Η συζήτησή μας ήταν στην ουσία οι δικές μου αγωνίες ως πατέρα, ως ενήλικα που κουβαλάω, όπως όλοι μας, το παρελθόν το δικό μου και των γονιών μου αλλά και κάποιες  φοβίες μου.
Μιλήσαμε για τον εκφοβισμό, που αναφέρεται με εξαιρετικό τρόπο στο βιβλίο, αλλά και την αξία του δώρου, για τους γονείς-βόες, για τους γονείς-φίλους. 
Και φυσικά για τον δικό του φόβο.

Ποια είναι η διαφορά φόβου και φοβίας;

Ο φόβος είναι ένα συναίσθημα του οποίου γνωρίζουμε την αιτία π.χ. φοβάμαι ότι θα κοπώ στις εξετάσεις, φοβάμαι ότι θα πονέσω από την ένεση, και συνήθως η σύνδεση πόνου και αιτίας είναι προφανής και λογική. Η ένταση είναι υποκειμενικό φαινόμενο. Για παράδειγμα μπορεί να «τρέμω» την τιμωρία από τον πατέρα μου ενώ για την ίδια τιμωρία ο αδελφός  μου να «ψιλοφοβάται». Η φοβία είναι ένας υπερβολικός φόβος που μπορεί να με φέρνει στα όρια του πανικού και του οποίου και  εγώ και το περιβάλλον μου αναγνωρίζουν τον παράλογο χαρακτήρα του. Π.χ. «παγώνω» στη θέα μιας κατσαρίδας, δεν βγαίνω έξω από το σπίτι μου γιατί πάσχω από μικροβιοφοβία και φοβάμαι πως οτιδήποτε ακουμπήσω θα με μολύνει.

Ποιο από τα δύο κληροδοτείται (πιο εύκολα) από τους γονείς στα παιδιά;

Τίποτε από τα δύο δεν κληρονομείται με την αυστηρή έννοια. Κληροδοτούνται οι φόβοι και οι φοβίες όταν οι γονείς κρατούν τα παιδιά τους έγκλειστα μέσα στις δικές τους δυσκολίες και δεν αναγνωρίζουν στα παιδιά το δικαίωμα να τις διαχειρίζονται πιο δυναμικά και πιο δημιουργικά από αυτούς.

Μέσω ποιας διαδικασίας μπορεί και τα παιδιά να «μεταφέρουν» φόβους προς τους γονείς;

Αυτό συμβαίνει όταν οι φόβοι των παιδιών αντιστοιχούν σε αποσιωπημένους φόβους των γονέων. Με άλλα λόγια, «τα παιδιά χτυπούν φλέβα»!

Γιατί κάποια παιδιά αρνούνται να αποχωριστούν παλιά ρούχα ή και παιχνίδια;

Τα παλιά ρούχα, τα παλιά παιχνίδια, οι παλιές συνήθειες δίνουν στα παιδιά το αίσθημα της συνέχειας, άρα της ασφάλειας για τη ζωή τους. Ειδικά για τα μικρά παιδιά, ιδίως τα παιχνίδια, είναι σαν να έχουν ψυχή, σαν να ζουν γιατί τα παιδιά τα έχουν «ζωντανέψει» μες στο παιχνίδι, και αυτή η ανιμιστική αίσθηση διατηρείται. ‘Άλλωστε και εμείς, οι ενήλικες, δεν κρατούμε πολλά πράγματα ως «ζωντανή απόδειξη» στιγμών που οριστικά πέρασαν και χάθηκαν;

Γονείς-βόες. Πότε η φροντίδα γίνεται «ασφυξία» και πώς ο γονιός μπορεί να «θεραπευτεί» από την εξάρτηση του από το παιδί;

Η φροντίδα γίνεται ασφυκτική όταν οι γονέας δεν διερωτάται αν η φροντίδα που προσφέρει δίνεται την κατάλληλη στιγμή, στην κατάλληλη ένταση και κυρίως αν είναι αυτό που χρειάζεται το παιδί. Συνηθέστατα αντιδρούν σαν είναι αυτοί στη θέση του παιδιού τους ενώ «χάνουν το παιδί μπροστά από τα μάτια τους». Η βαθύτερη αιτία μιας τέτοιας συμπεριφοράς είναι η αγωνία τους μπροστά στη διαφοροποίηση και στην αυτονόμηση των παιδιών τους. «Θεραπεύεται» αν αναγνωρίσουν αυτή τη συμπεριφορά τους και ιδίως αν καταλάβουν πόσο πιο δημιουργική θα ήταν η επικοινωνία τους αν είχαν προωθήσει την ανάπτυξη της ιδιαίτερης, ξεχωριστής, διαφορετικής από αυτούς προσωπικότητα του παιδιού.

Γονείς-Φίλοι ή απλώς γονείς; – Τι είναι πιο χρήσιμο για ένα παιδί;

Οι γονείς-φίλοι είναι κάτι «που φοριέται πολύ» και είναι η μεγαλύτερη υποκρισία που υπάρχει! Η «φιλία» δεν ισχύει όταν τα παιδιά είναι πολύ μικρά και δεν καταλαβαίνουν τους κινδύνους, η «φιλία» στην εφηβεία γίνεται ο «Δούρειος ίππος» των γονέων για να αποσπάσουν μυστικά των παιδιών και να ελέγξουν υπογείως τη σεξουαλική κυρίως ζωή τους. Παραφράζοντας τον Ανδρέα Εμπειρίκο που λέει «μια γυναίκα, απλώς γυναίκα αξίζει χιλιάδες πουλιά» θα έλεγα ότι οι «απλώς γονείς», οι ικανοί να δώσουν αγάπη, προστασία και γνώση μέσα σε ένα πλαίσιο δυναμικού έτερο και  αυτοπροσδιορισμού των παιδιών τους, είναι  το καλύτερο και σπανιότερο είδος! Γιατί το «επάγγελμα γονέας» απαιτεί και ταλέντο και μεγάλη εξάσκηση!

Η παρενόχληση, το κοινώς κι εύκολα λεγόμενο «μπουλινγκ» είναι όντως τόσο διαδεδομένο ή οι γονείς (και συνακόλουθα και τα παιδιά) έχουν γίνει πολύ πιο «μη μου άπτου» από παλιά;

Στις διαστάσεις που έχει πάρει η παρενόχληση είναι ένα σύγχρονο φαινόμενο άμεσα συνδεδεμένο με τη ρήξη του κοινωνικού ιστού στις μεγάλες πόλεις και με την εξοικείωση με τη βία που ασκείται χωρίς τιμωρία. Επίσης με την αλλαγή των αξιών μεταξύ των παιδιών όπου ο «νταής» έχει ακολούθους και συγκεντρώνει τον θαυμασμό των πολλών. Το βασικό σχήμα είναι: ένας αρχηγός, η συμμορία του, οι θαυμαστές και οι σιωπηλοί μάρτυρες της κακοποίησης του θύματος.

Πώς μπορεί ένας γονιός να καταλάβει ότι το παιδί του υφίσταται παρενόχληση;

Το παιδί θα αρχίσει να εμφανίζει φόβους, δεν θα θέλει να πάει στο σχολείο ή εκεί που υφίσταται την κακοποίηση, θα μοιάζει αφηρημένο, θα διαταραχθεί η όρεξή του και ο ύπνος του, θα εμφανίζει ψυχοσωματικές διαταραχές π.χ. πόνους στην κοιλιά ή στο κεφάλι χωρίς οργανική αιτιολογία κλπ. Πάντως για να γίνω σχηματικός: Ο γονέας που είναι κοντά στο παιδί του δεν θα χρειαστεί να το καταλάβει γιατί το παιδί θα του το πει. Ο γονέας που δεν θα το καταλάβει είναι γονέας στον οποίο το παιδί δεν έχει εμπιστοσύνη, συχνά είναι ο ίδιος που κακοποιεί, παραμελεί ή υποτιμά το παιδί.

Η παρενόχληση είναι κάτι που «σταματάει» σε κάποια ηλικία ή μπορεί ένα παιδί να γίνει έφηβος και μετά ενήλικας και να υφίσταται η παρενόχληση;

Η παρενόχληση δεν έχει ηλικία. Στην παιδική ηλικία είναι συνήθως σωματική και ψυχική βία, στην εφηβεία προστίθεται και η σεξουαλική και στην ενήλικη ζωή και η κοινωνική. Δυστυχώς ένα παιδί που από μικρό κακοποιείται έχει υποτιμημένη εικόνα εαυτού, καταθλιπτική διάθεση, σοβαρές αναστολές και «προσφέρεται» στον επόμενο θύτη.

Ποια είναι η σημασία του Δώρου προς το παιδί; – Πότε είναι ένδειξη αγάπης και πότε «δωροδοκία»;

Το δώρο έχει μεγάλη σημασία για τη ζωή μιας οικογένειας. Θα πρέπει πάντοτε να είναι ένδειξη αγάπης των γονέων προς το παιδί αλλά και των παιδιών προς τους γονείς. Για να δώσω ένα επίκαιρο παράδειγμα στον καιρό της οικονομικής κρίσης: οι καλοί γονείς θα κάνουν ένα οικονομικό πάρτυ γενεθλίων στο παιδί τους, κατά γνώμη μου καλύτερα στο σπίτι τους, φροντίζοντας να δοθεί έμφαση στον ψυχαγωγικό χαρακτήρα που τα παιδιά και αυτοί μαζί με φίλους γονείς θα φροντίσουν να οργανώσουν, εξηγώντας στο παιδί ότι το «δώρο» βρίσκεται στη χαρά παρά στην ύλη.

Η «δωροδοκία» των παιδιών από τους γονείς ανοίγει πολύ επικίνδυνες ατραπούς για τον χειρισμό των παιδιών από τους γονείς και κυρίως, το άκρως επικίνδυνο, αντίστροφο!

Ποια είναι η πιο δύσκολη ερώτηση που σας έχει κάνει ένα παιδί και αντιστοίχως ένας γονιός;

«Γιατί θα πεθάνω»;

Οι γονείς πάνε πιο εύκολα σε έναν ψυχολόγο από ότι σε έναν ψυχαναλυτή; Παραμένει ταμπού η βοήθεια από έναν ειδικό στις μέρες μας;

Ανάλογα με το μορφωτικό τους επίπεδο και τις προσωπικές τους ανασφάλειες, οι γονείς πηγαίνουν κατά τεκμήριο σε κάποιον «που θα τους χαϊδέψει τα αυτιά»! Συνήθως έτσι χάνεται πολύτιμος χρόνος γιατί στην παιδική ηλικία η πρώιμη παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει πολλά κακά. Αυτό που θέλω να διευκρινίσω στους αναγνώστες είναι ότι η επίσκεψη σε έναν ψυχαναλυτή ή έναν ψυχοθεραπευτή παιδιών ψυχαναλυτικής κατεύθυνσης δεν σημαίνει αυτόματα την έναρξη μιας συστηματικής θεραπείας. Θα γίνει όμως μια επαρκής εκτίμηση της λειτουργίας της οικογένειας και του παιδιού η οποία θα αναδείξει την αναγκαιότητα ή μη της κατάλληλης θεραπευτικής προσέγγισης.

Υπάρχει κατάλληλη ηλικία για να μπει κάποιος στην ψυχανάλυση; Και πόσο μπορεί να διαρκέσει αυτή διαδικασία;

Υπάρχει ψυχανάλυση παιδιών, εφήβων και ενηλίκων. Τα κριτήρια για να αποφασισθεί μια τέτοια θεραπευτική διαδικασία είναι σαφή και γνωστά στους ειδικευμένους από έγκυρες ψυχαναλυτικές εταιρείες ψυχαναλυτές. Οι γονείς θα πρέπει να εμπιστεύονται μόνο αυτούς!

Η διάρκεια της διαδικασίας είναι διάφορη και ανάλογη της ηλικίας. Για μένα όταν ένα παιδί ή ένας έφηβος έχει απαλλαγεί από τα συμπτώματα και έχει αρχίσει να απολαμβάνει τη δημιουργικότητα του μυαλού του, η θεραπεία μπορεί να σταματήσει και να δείξουμε εμπιστοσύνη στο δυναμικό πρόγραμμα που έχουμε όλοι μας μέσα μας και το οποίο μας «αυτοσυγκροτεί»!

Η κρίση, πώς έχει επηρεάσει τις σχέσεις των γονιών με τα παιδιά τους;

Θετικά, κάποιες οικογένειες που βγήκαν από τη φενάκη της «αφθονίας» αναπτύσσοντας ειλικρινέστερες σχέσεις αρχικά μεταξύ των γονέων και στη συνέχεια με τα παιδιά. Επανεκτιμήθηκαν αξίες και προτεραιότητες και τα πράγματα κινήθηκαν περισσότερο προς σχεσιακές και πνευματικές απολαύσεις. Αρνητικά, δυστυχώς σε πολλές, γιατί έμειναν προσκολλημένες στις υλικές απολαβές που πλέον δεν μπορούν να έχουν. Οι αλληλοκατηγορίες, η απαξία , η απομόνωση και το μίσος γονέων προς παιδιά και παιδιών προς γονείς, όπως καταλαβαίνετε, «περισσεύει»!

Και για να κλείσουμε με το θέμα των φόβων που πραγματεύεται το πρόσφατο βιβλίο σας: Εσείς τι φοβάστε;

La banalité du mal! Το πόσο έχουμε συνηθίσει το κακό και δεν μας κάνει εντύπωση!

Γιάννης Καφάτος

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:
Ο Αθανάσιος Αλεξανδρίδης είναι ψυχίατρος, παιδοψυχίατρος, ψυχαναλυτής. Από την «Εικόνα του σώματος των σχιζοφρενών» (1982) μέχρι σήμερα έχει ανακοινώσει και δημοσιεύσει μεγάλο αριθμό εργασιών σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια, περιοδικά και βιβλία. Κύριοι τομείς των ενδιαφερόντων του είναι η ψυχοπαθολογία των ψυχώσεων, των αρχαϊκών τραυμάτων και των ψυχοσωματικών αποδιοργανώσεων, η ψυχογλωσσολογία και η αισθητική. Από το 1992, με τη συστηματική παράλληλη έκδοση της ποιητικής του παραγωγής, δημοσιοποιεί και τον επέκεινα της σκέψης λόγο του.

Στην σειρά “Σχολή Ανήσυχων Γονέων” από τις Εκδόσεις Ίκαρος, εκτός από τους Παιδικούς φόβους, κυκλοφορεί και το βιβλίο “Παιδικοί Έρωτες”

 


mm
About Γιάννης Καφάτος 2124 Articles
Γιάννης Καφάτος, Μπαμπάς, δημοσιογράφος, ραδιοφωνικός παραγωγός, tattoer, T-shirt maker, dj, και ποιος ξέρει τι άλλο (ακόμη). Σπούδασε πολιτικές επιστήμες πήρε όμως πτυχίο από το ΡΟΔΟΝ και άλλα συναυλιακά "ιδρύματα". Ταξιδεύει λιγότερο από όσο θα ήθελε.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*