Ο κατακερματισμένος αφηγηματικός λόγος του Νίκου Δαββέτα στη νουβέλα «Η δεσμοφύλακας» (Εκδόσεις Πατάκη) αποδίδει μοναδικά την κατακερματισμένη νοημοσύνη που τελικά εγκαταλείπει εντελώς τη μητέρα του, μέχρι που φεύγει. Την ίδια ώρα ο αφηγητής αλλάζει ρόλους και προσπαθεί να μαζέψει τα δικά του θραύσματα, που τον αποτελούν – ακόμη και αν κάποια πρέπει να τα αποτινάξει από πάνω του – για να προχωρήσει στη ζωή του.
Ο συγγραφέας στο οπισθόφυλλο του βιβλίου καταλήγει γράφοντας: …δεν ξέρω αν συνιστούν μια εξομολόγηση μεταμφιεσμένη σε μυθοπλασία ή μυθοπλασία μεταμφιεσμένη σε αυτοβιογραφική εξομολόγηση.
Το βέβαιο είναι ότι με αφορμή τη «μητέρα» και ό,τι σηματοδοτεί για τη ζωή ενός άντρα και το επάγγελμά της που ήταν δεσμοφύλακας στις φυλακές Αβέρωφ μέχρι που γκρεμίστηκαν, ο Νίκος Δαββέτας μας παρέδωσε ένα μικρό μεν αλλά τόσο πυκνό κείμενο που περιγράφει τον εγκλεισμό σε κάθε του μορφή.
«Η δεσμοφύλακας» που γίνεται κρατούμενη στις ίδιες «της» τις φυλακές, η γυναίκαι που ετεροπροσδιορίζεται και συστηματικά καταπιέζεται και εν τέλη είναι ισόβια κρατούμενη σε μια ζωή που την προσδιορίζουν άλλοι, ο γιος που μέσα από τις μητρικές επιταγές εκτίει κι αυτός τη δική του ποινή, η προσπάθεια απόδρασης ή «απόδρασής του» αν προτιμάτε, από μια ζωή που άλλοι σχεδιάζουν για τον καθένα (μας) – όπως έλεγα και λίγο πιο πάνω – είναι οι ψηφίδες του έργου του Νίκου Δαββέτα.
Νομίζω ότι μετά από χρόνια που ο ανθρώπινος χαρακτήρας αναλύεται στα έργα του Νίκου Δαββέτα με μια ευαίσθητη αλλά καίρια και ουσιαστική ματιά, «Η δεσμοφύλακας» είναι μια στιγμή κορύφωσης του συγγραφικού του έργου τόσο υφολογικά όσο και αφηγηματικά.
Ο τρόπος που σε κάθε μικρό κεφάλαιο του βιβλίου ο συγγραφέας μπλέκει τα θραύσματα της χαμένης μνήμης της άρρωστης μητέρας με τη δική του προσπάθεια να επανατοποθετηθεί απέναντι στις διδαχές και επιταγές της μητέρας, τον μεταφέρει στην παιδική ηλικία και συγχρόνως στο σήμερα που μεγάλος άντρας προσπαθεί να βρει το δικό του δρόμο, να αποτινάξει το βάρος που του κληροδότησε η σκληρή μητέρα του και να προχωρήσει μακριά από το τραύμα ως ενήλικας και πατέρας ο ίδιος πλέον είναι μοναδικός. Ο Νίκος Δαββέτας γίνεται η μητέρα του, ο αφηγητής, ο παιδικός εαυτός του και οι εναλλαγές σ’ αυτούς τους ρόλους με μια πικρή παραδοχή – για «όλους» – στο τέλος κάθε κεφαλαίου είναι εξαιρετικής αισθητικής και μια πολύ δυνατή προσέγγιση στο θέμα που πραγματεύεται.
Με γνώμονα τα παραπάνω, προσωπικά δεν μπήκα στη διαδικασία να σκεφτώ το «δίλημμα» του συγγραφέα για τις «δοσολογίες» της πραγματικότητας και της μυθοπλασίας που αποτελούν το βιβλίο του.
Σημασία έχει ότι θέτει αυτά τα θέματα με έναν στοχαστικό, ευγενή και συνάμα σκληρό τρόπο όπως είναι η ραγδαία εξέλιξη της ασθένειας που τελικά οδηγεί στο θάνατο τη μητέρα του.
Η ψυχαναλυτική ματιά που αισθάνθηκα ως αναγνώστης διαβάζοντας τη «δεσμοφύλακα» μου έδωσε ακόμη μια αναγνωστική ικανοποίηση αλλά συγχρόνως με έβαλε ακόμη πιο βαθιά σε δικούς μου προβληματισμούς γύρω από το πρόσωπο και τον «ορισμό» της «μητέρας».
Το βιβλίο είναι σίγουρα για τη «βαλίτσα» των διακοπών ακόμη κι αν φύγεις για ένα σαββατοκύριακο. Δεν θα το πρότεινα για την παραλία αλλά σίγουρα για να το πάρεις μαζί σου και να το ρουφήξεις, αφού διαβάζεται τόσο γρήγορα. Μετά πρέπει να τα βρεις με τις σκέψεις σου για τα δικά σου που θα αναδυθούν κι εκεί το χρόνο που χρειάζεται τον καθορίζεις εσύ.
Γιάννης Καφάτος
