Ευλαμπία Τσιρέλη: η αναγνωστική παιδεία καλλιεργείται πολύ πριν πιάσει το παιδί βιβλίο στα χέρια του – Συνέντευξη

Προσπάθησα πολύ να μην αφήσω τίποτα από την καθημερινότητά μου να διακόψει την ανάγνωση του βιβλίου της Ευλαμπίας Τσιρέλη «Οικογένεια Άντερσον» που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίκαρος.
Με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο η συγγραφέας καταφέρνει να παρασύρει στην εντατική ανάγνωση του έργου της ενήλικες αλλά και παιδιά, που είναι μάλλον και οι βασικοί αποδέκτες του βιβλίου.

Υπέροχοι ήρωες, οι δύο οικογένειες που έχουν όλα τα στοιχεία ώστε κάθε αναγνώστης να βρει αυτό που θα τον κάνει να «ματσάρει» με κάποιον. Ο μακαρίτης, ο κακός ξάδελφος, ένας μπασμένος στο κόλπο θαμώνας της παμπ. Η συγγραφέας έχει χτίσει ένα σκωτζέζικο σύμπαν, που μας είναι τόσο οικείο και μέσα στο σύμπαν αυτό κινούνται οι βασικοί της ήρωες που τελικά το μόνο που θέλουν είναι την ησυχία τους, να τους αποδέχονται όπως είναι, να περνάνε καλά με τις οικογένειές τους, να έχουν φίλους και να περνάνε ακόμη καλύτερα μ’ αυτούς.
Σε μια εποχή που τα αυτονόητα είναι δύσκολα και ζητούμενα, η Ευλαμπία Τσιρέλη με την «Οικογένεια Άντερσον» έχει φτιάξει μια συναρπαστική ιστορία για την αποδοχή του διαφορετικού και όχι αυτού που ίσως πάει το μυαλό σου.
Φυσικά δεν θα κάνω σπόιλερ αφού τα στοιχεία του νουάρ και του κωμικού θρίλερ υπάρχουν εν αφθονία και δεν χρειάζεται να το χαλάσουμε για να πούμε μια «εξυπνάδα κριτικής».
Δεν πρέπει να παραλείψω να αναφερθώ στη διακριτική, καίρια και πολύ έξυπνη εικονογράφηση του βιβλίου από τον Αλέκο Παπαδάτο!
Αν έχετε μικρό παιδί, ανίψι ή βαφτιστήρι η «Οικογένεια Άντερσον» είναι το ανάγνωσμα που μπορεί να σας φέρει πιο κοντά και να περάσετε μαζί της φοβερές στιγμές!
Μέχρι τότε μένει να μοιραστούμε την κουβέντα που κάναμε με την συγγραφέα ώστε να τη γνωρίσουμε καλύτερα!

Ποια οικογένεια είχατε στο μυαλό σας όταν γράφατε την «Οικογένεια Άντερσον»;

Όχι κάτι συγκεκριμένο, αλλά σίγουρα στοιχεία από διάφορα μοτίβα οικογένειας: Από τη δική μου, πατρική οικογένεια, και τη σχέση μου με τα αδέρφια μου, λίγο από οικογένεια Άνταμς και στοιχεία από μια ιδεατή ‒στα δικά μου μάτια και πρότυπα‒ οικογένεια.

Επιλέγετε, το «μυστικό» του βιβλίου να το ανακαλύψουν πρώτα τα παιδιά. Γιατί;

Σε ένα παιδικό βιβλίο με ήρωες παιδιά, αυτοί πρέπει να βρίσκονται πάντα στο προσκήνιο γιατί οι χαρακτήρες τους, η συμπεριφορά και η δράση τους είναι σημεία αναφοράς για τους μικρούς αναγνώστες. Επιπλέον, το ότι στην ιστορία τα αδέρφια λειτουργούν ανεξάρτητα από τους γονείς ‒σε ασφαλή πλαίσια‒ και έχουν τα δικά τους αδερφικά μυστικά και περιπέτειες, είναι πάντα καταστάσεις συναρπαστικές στην παιδική ηλικία. Και για εμάς τους μεγάλους είναι συναρπαστικό φυσικά, γιατί αυτές οι αναμνήσεις μάς έχουν μείνει: οι κρυφές συζητήσεις, οι «ανακαλύψεις», οι νύχτες που κοιμηθήκαμε πολύ αργά λέγοντας ιστορίες.

Πώς γεννήθηκε η «Οικογένεια Άντερσον»;

Γεννήθηκε από έναν συνδυασμό ιδεών και αναμνήσεων: Από κάτι που μου είχε πει μια μέρα ο μεγάλος μου αδερφός για να με τρομάξει (αγαπημένη συνήθεια των μεγάλων αδερφών) ‒το οποίο έμεινε μέσα μου και αναδύθηκε την κατάλληλη στιγμή‒, από κάτι που ξεκίνησα να γράφω για ένα σπίτι όταν ζούσα στο Εδιμβούργο, και από ένα μεγάλο όνειρο, να ζήσω κάποτε έστω για λίγο σε μια έπαυλη με πολλά δωμάτια που θα εξερευνώ κάθε μέρα. Πάντα με συνάρπαζαν τα δωμάτια με τις ντουλάπες και τα μπαούλα, τις βιβλιοθήκες και τα παλιά πράγματα.

Γιατί επιλέξατε τη Σκωτία για πατρίδα των ηρώων του βιβλίου σας;

Αρχικά, ταίριαξε στην ιστορία. Όμως, δεν μπορώ να πω ότι είναι μόνο αυτός ο λόγος. Έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τη Σκωτία, που ξεκίνησε σε νεαρή ηλικία, με μια ανεξήγητη τάση προς εκείνα τα μέρη. Στα 23 μου κατάφερα να ζήσω για λίγο εκεί με αφορμή ένα σύντομο μεταπτυχιακό πρόγραμμα. Γενικά έχω μελετήσει πολύ την κελτική μυθολογία, τους θρύλους και την παράδοση, τα μεγαλιθικά μνημεία, τη γαελική διάλεκτο της Σκωτίας, τη μουσική, τη νεότερη ιστορία και, φυσικά, τη λογοτεχνία και την ποίηση. Όποτε μπορώ, πηγαίνω αλλά το μεγάλο όνειρο είναι να εγκατασταθώ κάποια στιγμή μόνιμα ή, έστω, για κάποιο μεγάλο διάστημα. Μέσα από την ιστορία των Άντερσον είχα την ευκαιρία να «ζήσω» για λίγο εκεί, προσπαθώντας φυσικά να μοιραστώ όλα τα βασικά χαρακτηριστικά της κουλτούρας, όπως τα οικόσημα και τις φατρίες, την κουζίνα, τα τοπία κ.ά.

Αν «φέρνατε» το βιβλίο στην Ελλάδα, ποια περιοχή θα μπορούσε να φιλοξενήσει τους ήρωές σας;

Δύσκολο να προσαρμοστεί η ιστορία αυτή σε κάτι ελληνικό. Σίγουρα θα την τοποθετούσα σε παλαιότερη εποχή, στην επαρχία, σε κάποιο αρχοντικό σε ένα ορεινό μυστηριώδες χωριό. Απλά οι χαρακτήρες και όλη η δράση θα άλλαζαν τελείως καθώς κάθε ιστορία επικαιροποιείται, προσαρμόζεται και νοηματοδοτείται μέσα στο δικό της χωροχρονικό πλαίσιο.

Πώς μαθαίνει ένα παιδί να γίνει αναγνώστης;

Θεωρώ ότι η αναγνωστική παιδεία καλλιεργείται πολύ πριν πιάσει το παιδί βιβλίο στα χέρια του. Σαφώς μιμείται, αργά ή γρήγορα, αυτό που βλέπει κάθε μέρα από το οικογενειακό του περιβάλλον. Ωστόσο, από τη νηπιακή ηλικία έχω δει πως βοηθάει πολύ η συζήτηση, ενώ η διερευνητική δεξιότητα μπορεί να καλλιεργηθεί πολύ εύκολα μέσα στη φυσική περιέργεια των παιδιών (όλα είναι μυστήρια για ένα παιδί!), με συχνές βόλτες στη φύση και παρατήρηση της γης αλλά και του ουρανού, και αφήγηση (storytelling). Ομοίως, στην πρώιμη και μέση παιδική ηλικία μπορούμε να ενθαρρύνουμε τη βιωματική μάθηση, να ενεργοποιήσουμε της φαντασία και την ευρηματικότητα, ώστε τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες (οι δεξιότητες των ανθρώπων τείνουν να εκλείψουν, όπως και η χειρόγραφη γραφή – τρομακτικό). Σημαντικό είναι να μην τους δίνουμε έτοιμες απαντήσεις στις ερωτήσεις τους, αλλά να ενθαρρύνουμε την προσεκτική παρατήρηση και ανακάλυψη.

Όλα αυτά μπορεί να φαίνονται άσχετα με τα βιβλία, αλλά δεν είναι. Τα βιβλία μιλούν για τον κόσμο και τις ανθρώπινες σχέσεις. Ο κόσμος όμως και οι ανθρώπινες σχέσεις πρέπει να ενδιαφέρουν τον υποψήφιο αναγνώστη. Στην προεργασία που περιγράφηκε πιο πάνω, δουλεύουμε ακριβώς πάνω σε αυτή την κινητοποίηση της περιέργειας και του ενδιαφέροντος. Και, όταν λέω «δουλεύουμε» εννοώ όλοι: γονείς, εκπαιδευτικοί, επαγγελματίες που εργάζονται με παιδιά.

Ποια είναι τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ένας συγγραφέας στην Ελλάδα;

Αν δεν βρίσκεται σε έναν εκδοτικό οίκο όπου τον σέβονται, τον αγαπούν και τον πιστεύουν, αντιμετωπίζει πολλά και αυτονόητα προβλήματα. Γενικότερα όμως το βιβλίο είναι υποβαθμισμένο στη χώρα μας. Ο συγγραφέας δεν μπορεί εύκολα να έχει υπόσταση επαγγελματία. Δηλαδή να βιοπορίζεται από τη συγγραφή. Πρέπει να δουλεύει πάντοτε σε κάτι άλλο για να βγάζει τα προς το ζην. Και αυτό, όταν είσαι μάχιμος συγγραφέας, όταν βγάζεις δηλαδή παραγωγή, μπορεί να είναι εξαντλητικό και ψυχοφθόρο. Ορισμένοι είμαστε τυχεροί που το βιοποριστικό μας επάγγελμα σχετίζεται με τα βιβλία, την εκπαίδευση ή τον πολιτισμό.

Ποι@ είναι @ ιδανικ@ αναγνώς@ για τα βιβλία σας;

Σχετικά με τα παιδικά βιβλία μου, θέλω να πιστεύω πως όλοι οι άνθρωποι, μεγάλοι και μικροί, είναι ιδανικοί αναγνώστες καθώς ο στόχος και η επιθυμία μου πάντα είναι να φτιάχνω βιβλία-φωλιές, ιστορίες-καθρέφτες, κλασικές περιπέτειες που όλοι αγαπήσαμε και αγαπάμε. Δεν ξέρω αν τα καταφέρνω, ο χρόνος θα δείξει.

Ποια είστε; Μπορείτε να μας «συστηθείτε» μέσα από 5 έργα τέχνης που σας περιέχουν;

1.Tο ποίημα «Άνναμπελ Λη» του Ε.Α. Poe, 2. οι πίνακες του Arnold Böcklin ‒κυρίως αυτοί με φεγγαρόφωτο και αγριεμένη θάλασσα (υπάρχει και μέσα στους Άντερσον ένας), 3. οι αρχαιότητες τέχνης της Ασσυριακής και Βαβυλωνιακής παράδοσης, 4. η μουσική και η φιλοσοφία του David Bowie και 5. η ταινία «2001: H Οδύσσεια του Διαστήματος» του Stanley Kubrick.

Τι φοβάστε και πώς αντιμετωπίζετε τους φόβους σας;

Φοβάμαι κυρίως τις ανίατες ασθένειες και τα ατυχήματα. Οτιδήποτε δηλαδή ξεφεύγει από τον έλεγχό μου. Τον θάνατο τον έχω φιλοσοφήσει αρκετά όπως και την απώλεια, αλλά δεν μπορώ να πω ότι δεν τον φοβάμαι. Θα έλεγα πως, σχεδόν ασυναίσθητα και ενστικτωδώς, έχω αναπτύξει ένα σύστημα μετουσίωσης των φόβων σε διαρκή δημιουργικότητα, σε συμβολισμό, σε όρεξη για ζωή και ανακάλυψη. Εξάλλου, όπως γίνεται και στους Άντερσον, βγαίνοντας κανείς μέσα από το σκοτάδι, βλέπει τον κόσμο ακόμα πιο φωτεινό.

Γιάννης Καφάτος

Σχόλια

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Διαβάστε ακόμα

Scroll to Top