19/05/2021

«Υπογαία, Ένα ταξίδι στα βάθη της Γης και του χρόνου. Παρουσίαση του βιβλίου του Robert Macfarlane

Υπογαία

Παγκόσμιο στη γεωγραφία του και γραμμένο με μεγάλο λυρισμό και δύναμη, το Υπογαία είναι μια ισχυρή δήλωση για την παρούσα στιγμή μας. Ένα επικό έργο που παρασύρει τον αναγνώστη σε ένα ξεχωριστό ταξίδι σε όσα κείτονται κάτω από την επιφάνεια τόσο του τόπου όσο και του νου.

Ένα βιβλίο-σταθμόςΜια επική εξερεύνηση των κάτω κόσμων της γης

που θα αλλάξει τον τρόπο που βλέπετε τον κόσμο

Διεθνές μπεστ σέλερ –  Ένα από τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα

Ταξιδεύοντας μέσα από τον «βαθύ χρόνο» –τις ιλιγγιώδεις εκτάσεις του γεωλογικού χρόνου που απλώνονται μακριά από το παρόν–, κινούμαστε από την αρχή του σύμπαντος μέχρι μια μετα-ανθρώπινη Γη. Περνάμε καθ’ οδόν από ταφικούς θαλάμους της Εποχής του Χαλκού, παρισινές κατακόμβες, τηκόμενους παγετώνες στη Γροιλανδία, «άναστρους» ποταμούς και αρκτικές θαλάσσιες σπηλιές, υπόγεια δίκτυα μυκήτων μέσω των οποίων επικοινωνούν τα δέντρα και μια βαθιά βυθισμένη «κρυψώνα», σχεδιασμένη για την αποθήκευση πυρηνικών αποβλήτων για 100.000 χρόνια.

«Στην υπογαία βάζουμε από πολύ παλιά ό,τι φοβόμαστε και θέλουμε να το χάσουμε, κι ό,τι αγαπούμε και θέλουμε να το φυλάξουμε…»

Στην Αγγλία, ο Macfarlane πηγαίνει σε σπηλιές και μελετά, με έναν νεαρό φυτοβιολόγο επιστήμονα, τους μύκητες που δημιουργούν ένα ολόκληρο συνεργατικό σύστημα κάτω από τα δάση. Στο Παρίσι, βυθίζεται στις κατακόμβες με μια πρωτοποριακή ομάδα αστικών εξερευνητών που τρυπώνει μέσα σε μικρά ανοίγματα ώστε να ανακαλύψει μεγάλα σπήλαια. Σε αυτή την «αόρατη, υπόγεια πόλη» επισκέπτονται άγριους αμμόλοφους και ένα ψηλό δωμάτιο με λευκά φώτα στο οποίο κατοικούν οι περιπετειώδεις εξερευνητές, τρώγοντας τυρί, πίνοντας μπίρα και ακούγοντας David Bowie.

Στην Ιταλία, παρακολουθεί τη ροή ενός εν μέρει υπόγειου ποταμού, του Τίμαβου. Στα σλοβενικά υψίπεδα εξερευνά τις καταβόθρες και τους φρικιαστικούς τρόπους με τους οποίους χρησιμοποιήθηκαν μερικές φορές.

Προς το τέλος του βιβλίου, επισκέπτεται μια περιοχή απομόνωσης πυρηνικών αποβλήτων στη Φινλανδία, θαλάσσιες σπηλιές στη Νορβηγία και εξετάζει την υπερθέρμανση του πλανήτη στη Γροιλανδία. Καταγράφει τα πράγματα που, εδώ και καιρό θάβονται στον πάγο, και τα οποία επιστρέφουν τώρα στην επιφάνεια του κόσμου, μερικές φορές σε απόλυτη ζημία της ανθρωπότητας.

Ο Macfarlane διεισδύει σε κάποιες άβολες καταστάσεις εκεί κάτω. Γράφει για την κλειστοφοβία, για την αδρεναλίνη και την κούραση που βιώνει.

«Για πολλά χρόνια, αντιλαμβανόμουν αυτό το κυνήγι σκοτεινών νερών, τυφλών ποταμών και τρομερών βαθών ως σφοδρή εκδοχή, μονάχα, του ενστίκτου του θανάτου – ακόμα πιο σφοδρή απ’ αυτήν που ωθούσε τους πιο ατρόμητους αναρριχητές».

Η δράση στην Υπογαία είναι γρήγορη και από σελίδα σε σελίδα πετάμε και σε μια νέα περιπέτεια με φόντο εξαίσια και σπάνια τοπία. «Λαμπύρισμα παγοκαλύμματος, ανάδυση φαλαινών, στροβίλισμα ιλύος στην εκροή, ζαφειρένιες φλέβες ενός “ρωγμώνα”». Η ομορφιά είναι τεράστια – της γραφής και του φυσικού κόσμου που περιγράφει.

Ωστόσο, ο κόσμος δεν είναι αγγελικά πλασμένος και η μιζέρια και η δυστυχία δεν αποκρύπτονται στο Υπογαία: πλαστικά μπουκάλια, πυρηνικά απόβλητα υψηλής επικινδυνότητας, οι ράβδοι καυσίμων που περιέχουν πεπιεσμένα απορρίμματα ουρανίου. Όπως γνωρίζουμε τώρα με τρομερή βεβαιότητα, «η μοίρα του πάγου θα διαμορφώσει τα πλανητικά μελλούμενα», και ο πάγος λιώνει με πρωτοφανείς ρυθμούς.

Ο Macfarlane μας στέλνει εικόνες από την υπογαία ώστε να δούμε τον αντίκτυπο της ανθρωπότητας στη φύση και τα φοβερά ανθρώπινα λάθη. Αντιλαμβάνεται τον βαθύ χρόνο από «ριζοσπαστική σκοπιά, που μας ωθεί στη δράση κι όχι στην απάθεια».

Το Υπογαία: Ένα ταξίδι στα βάθη της γης και του χρόνου είναι μια νέα στροφή στη χαρτογράφηση των σχέσεων του τοπίου και της ανθρώπινης καρδιάς που ανιχνεύει τον τρόπο με τον οποίο το περιβάλλον μας συγχωνεύεται με τη γλώσσα, την αφήγηση και τη φαντασία. Ο Macfarlane, δεινός εξερευνητής, εμπνέεται από τα ταξίδια του και επηρεάζεται από όσα συμβαίνουν στον κόσμο, όπως η έκρηξη του ηφαιστείου Εϊγιαφιάτλαγιοκουτλ στην Ισλανδία και ο εγκλωβισμός ομάδας ποδοσφαίρου σε σπηλιά στην Ταϊλάνδη. Έτσι, περνώντας από τα βάθη παρελθόντος καταλήγει στη συνειδητοποίηση του επείγοντος του παρόντος και στην αβεβαιότητα του μέλλοντος.

Μια σπουδή πάνω σε ένα κομμάτι της φύσης που δεν μας περιβάλλει, αλλά βρίσκεται κάτω από τα πόδια μας, μια κατάβαση σε αχαρτογράφητους υπόγειους κόσμους, μια αναμέτρηση με έναν χώρο απόκοσμο και μυστηριακό, που μας καλεί να τον ανακαλύψουμε. Ο Βρετανός συγγραφέας, που θεωρείται ένας νέος Φέρμορ, συνεχίζει με αυτό το βιβλίο τη λαμπρή βρετανική παράδοση ενός συναρπαστικού λογοτεχνικού είδους: της ιστορικής, γεωλογικής και επιστημονικής περιήγησης στο φυσικό και το ανθρωπογενές περιβάλλον. Με οξυδέρκεια και ενσυναίσθηση, συνδυάζει την επιστημονική παρατήρηση με την ποίηση και τον λυρισμό, δίνοντας έμφαση στη «σύνδεση» του σύγχρονου ανθρώπου με το αθέατο – κυριολεκτικά και μεταφορικά. Συχνά η υπογαία φοβίζει ή γεννά ελπίδες για ανακαλύψεις θησαυρών ή ανεκτίμητων αρχαιολογικών ευρημάτων. Εδώ, όμως, η υπογαία διδάσκει, σαγηνεύει και προβληματίζει.

Από τις σπουδαίες πρώτες σελίδες του έως τη βαθιά συγκινητική του κατάληξη, το Υπογαία είναι ένα ταξίδι στην κατάπληξη, την απώλεια, τον φόβο και την ελπίδα. Αρχαίο και την ίδια ώρα επιτακτικό, είναι ένα βιβλίο που θα αλλάξει τον τρόπο που βλέπετε τον κόσμο.

Ένα συγκλονιστικό ταξίδι ενδοσκόπησης στην ανάσα του σύμπαντος, ένα γοητευτικό μείγμα γεωλογίας και ψυχανάλυσης, φυσικής και φιλοσοφίας, που έλαβε αποθεωτικές κριτικές από κοινό και κριτικούς.

«Η Υπογαία είναι αναμφισβήτητα το έργο ζωής του Macfarlane… Βιβλίο πλούσιο και ευλογημένο με ευρυμάθεια ανάλογη του Ζέμπαλντ, λογοτεχνική χάρη ανάλογη του Μπρους Τσάτγουιν, λεξιλόγιο και συντακτικό ανάλογο του Πάτρικ Λη Φέρμορ. Ένα από τα σημαντικότερα μη μυθοπλαστικά αφηγήματα της εποχής μας».Williaμ Dalrymple, συγγραφέας

Ενδιαφέροντα στοιχεία

  • Μπεστ σέλερ στη Μ. Βρετανία από την πρώτη μέρα κυκλοφορίας του
  • Στα καλύτερα non fiction βιβλία του 2019
  • Στα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με την Guardian
  • Wainwright Prize 2019 για το καλύτερο αγγλικό βιβλίο για τη φύση
  • Stanford Dolman Award 2020: για το καλύτερο ταξιδιωτικό βιβλίο της χρονιάς
  • NDR Sachbuchpreis 2019 για τον σημαντικότερο μη μυθοπλαστικό τίτλο στη Γερμανία
  • Υποψήφιο για Waterstones Book of the Year 2019, Goodreads Choice Award 2019
  • Μεταφράζεται σε περισσότερες από 15 γλώσσες
  • Το εικαστικό του εξωφύλλου είναι σχεδιασμένο από τον σταθερό συνεργάτη του συγγραφέα, τον Stanley Donwood, που είναι γνωστός και για τις συνεργασίες του με τους Radiohead.

Σελίδες: 472 Τιμή: 18,80 € Πρωτότυπος τίτλος: Underland: A Deep Time Journey

Εκδόσεις Μεταίχμιο – Μετάφραση: Μιχάλης Μακρόπουλος – Σειρά: Οξυγόνο

Καταγράφοντας μια υπόγεια διαδρομή Οι ιστορίες που κρύβονται στα σημειωματάρια του Robert MacFarlane

Καθώς ο Robert Macfarlane προετοίμαζε την Υπογαία, κατέγραφε τα πάντα σε σημειωματάρια. Κακοπαθημένα και μουτζουρωμένα, συνόδευαν τον συγγραφέα από τις κατακόμβες του Παρισιού στους παγετώνες της Γροιλανδίας, αποτυπώνοντας το τοπίο.

Ο κόσμος με ρωτά μερικές φορές γιατί δεν χρησιμοποιώ τηλέφωνο για να κρατώ σημειώσεις, όταν είμαι στο «πεδίο». Η απάντηση είναι ότι τα τηλέφωνα σπάνε, ενώ τα σημειωματάρια λυγίζουν. Μου αρέσει, επίσης, ότι οι τόποι στους οποίους έχω βρεθεί καταγράφονται στα σημειωματάρια όχι μόνο με τη μορφή καταχωρίσεων αλλά και με τη φθορά που προκαλούν κάθε φορά.

Κατά τη διάρκεια των πολλών χρόνων που εργάστηκα για την Υπογαία, συγκέντρωσα περισσότερα από είκοσι σημειωματάρια, πάνω κάτω ένα για κάθε ταξίδι. Καθένα από τα σημειωματάρια καταγράφει ένα διαφορετικό τοπίο και μια διαφορετική κάθοδο: στα άναστρα ποτάμια που κυλούν πολύ κάτω από τον ασβεστόλιθο της βορειοδυτικής Ιταλίας, στις κατακόμβες του Παρισιού, μέσα στους μπλε παγετώνες της Γροιλανδίας, ή στους βράχους-καταφύγια της Βοημίας, ή στη σκοτεινή ύλη στο ερευνητικό εργαστήριο του Βόρειου Γιόρκσαϊρ, ή στην απομακρυσμένη σπηλιά με τοιχογραφίες σε μια άγρια ακτή της Αρκτικής, μεταξύ άλλων.

Τα σημειωματάρια ποικίλλουν, από ένα μικροσκοπικό μοβ Moleskine, μόλις επτά ή οκτώ εκατοστά, σε μεγάλα ημερολόγια με σκληρό εξώφυλλο, αρκετά ανθεκτικά ώστε να τα σέρνονται μες στις σήραγγες ασβεστόλιθου ή να μουλιάζουν μέσα σε ορυχεία σχιστόλιθου. Έχω ζωγραφίσει στα εξώφυλλα ορισμένων από αυτά. Το μελάνι έχει ξεθωριάσει στο παλαιότερο από τα σημειωματάρια, όπου το έβλεπε περισσότερο ο ήλιος.

Υπάρχουν σημεία σε αυτά τα σημειωματάρια που έχουν μουτζουρωθεί και δεν διαβάζονται από σταγόνες υπόγειων ρεμάτων, ή σημεία που έχουν λερωθεί από λάσπη και γωνίες που έχουν τσακιστεί και διπλωθεί. Αυτά είναι, για μένα, πολύ σημαντικό μέρος του αρχείου, τόσο όσο και τα κακής ποιότητας σκίτσα μου και οι απομαγνητοφωνήσεις των συνομιλιών μου.

Επίσης, τείνω να βρίσκω στα σημειωματάριά μου πράγματα που αργότερα με ενθουσιάζουν και με εκπλήσσουν. Όταν βρισκόμουν στην Ανατολική Γροιλανδία, κάνοντας κάμπινγκ για εβδομάδες υπό τη θέα του τεράστιου παγετώνα που ονομάζεται Κνουτ Ράσμουσεν, πήρα τρία φτερά στρειδοφάγων και δύο ιριδίζοντα κομμάτια μαρμαρυγία και τα έβαλα στο πίσω μέρος των δύο σημειωματάριων που χρησιμοποιούσα εκείνη την εποχή.

Το σημειωματάριο δεν ήταν το μόνο πράγμα που είχα πάντα μαζί μου στον κάτω κόσμο. Όταν άρχισα να δουλεύω το βιβλίο, μου πρόσφεραν ένα παράξενο και όμορφο δώρο. Το δώρο ήταν μια κουκουβάγια φτιαγμένη από οστό φάλαινας που ξεβράστηκε στην ακτή της Νήσου Χάρις στα νοτιοδυτικά της Σκοτίας. Ένα από τα πλευρά του σκελετού της φάλαινας λειάνθηκε και χωρίστηκε σε κομμάτια. Ύστερα, σ’ ένα από τούτα τα κομμάτια δόθηκε η μορφή κουκουβάγιας –χιονόγλαυκας όπως την έβλεπα εγώ– με τέσσερα αδρά κοψίματα με μια λεπίδα: δύο για τα μάτια και δύο για τις γραμμές των φτερών. Είναι ένα εξαιρετικά όμορφο αντικείμενο, με απλότητα στο φτιάξιμό του, που θυμίζει Εποχή των Παγετώνων. Θα μπορούσε να έχει κατασκευαστεί οποιαδήποτε στιγμή τα τελευταία 20.000 χρόνια, αλλά φτιάχτηκε πρόσφατα. Ο καλλιτέχνης που μου τη χάρισε ήξερε πως επρόκειτο να ταξιδέψω στην υπογαία και μου έδωσε την κοκάλινη αυτή κουκουβάγια για να με βοηθά, όπως μου είπε, να βλέπω στο σκοτάδι.

Οι ιστορίες πίσω από τα σημειωματάρια

1. Δεκαεννιά από τα σημειωματάρια που κράτησα για παραπάνω από επτά χρόνια, με τις ράχες τους, πάνω σε ασβεστόλιθο της Κρητιδικής Περιόδου. Τα περισσότερα ήταν μικρά και αρκετά εύκαμπτα ώστε να στριμώχνονται σε μια τσέπη ή σ’ ένα σακίδιο χωρίς να σπάσουν: Moleskine, Fieldnotes και ένα σπέσιαλ Paperchase!

2. Συνήθιζα σε κάθε σημειωματάριο να κάνω μια ζωγραφιά, να βάζω έναν τίτλο και μια σχετική σήμανση που αντιστοιχούσε στη συγκεκριμένη φάση της έρευνάς μου, π.χ. ένα φτερό για τη Γροιλανδία∙ τις στοές του εργαστηρίου σκοτεινής ύλης στο ορυχείο ποτάσας στο Μπόλμπι της Σκοτίας∙ το δίκτυο ριζών ενός δέντρου για το δάσος Έπινγκ∙ έναν δύτη για τον πλημμυρισμένο λαβύρινθο κάτω από τη Βουδαπέστη∙ ένα Πράσινο Άνθρωπο για το πρώην πεδίο πυρηνικών δοκιμών Όρφορντ Νες και τη σήραγγα προς το τέλος του κόσμου για τη φιλανδική αποθήκη πυρηνικών αποθεμάτων γνωστή ως «Όνκαλο», «Κρυψώνα». Είναι ντροπή καθώς έχω τις ζωγραφικές δεξιότητες ενός ψαριού, αλήθεια.

3. Διάγραμμα των οχυρώσεων και της σήμανσης των σηράγγων του φρουρίου Μάντοβα, που σχεδιάστηκε από έναν άνθρωπο που γνώρισα στο «Στόμα του λύκου» του φρουρίου.

4. Δύο από τα σημειωματάρια που γέμισα κατά τη διάρκεια της ορειβασίας στη Γροιλανδία το καλοκαίρι – φθινόπωρο του 2016, όπου γράφω για το «μπλε του χρόνου» όπως φυλάσσεται στους αρχαίους παγετώδεις πάγους. Η μνήμη και το μέλλον του παγκόσμιου κλίματος.

5. Αναπόφευκτα, τα σημειωματάριά μου δεν έμειναν πάντα στεγνά ή καθαρά. Εδώ το νερό των πηγών του Τίμαβου –ενός ποταμού που ρέει 1.000 πόδια κάτω από το έδαφος για δεκάδες μίλια και ξαφνικά ξεχύνεται, πράσινος και ορμητικός, στην επιφάνεια– πρόσφερε τη δική του συμβολή στην ημερολογιακή μου καταγραφή.

6. Το αποτέλεσμα των ωρών που πέρασα βαθιά μέσα σε ένα εγκαταλειμμένο ορυχείο σχιστόλιθου στην Ουαλία, κατά την κατάβαση σε ένα κατακρημνισμένο σπήλαιο όπου ανακάλυψα την πιο εξωπραγματική αποτύπωση της σκηνής του ευαγγελισμού που έχω δει.

7. Τα σημειωματάρια που μου αρέσουν περισσότερο έχουν στο πίσω μέρος θήκες για κάρτες, όπου μπορείς να βάλεις επίπεδα ευρήματα. Εδώ, τρία φτερά στρειδοφάγων που βρέθηκαν πάνω από τον παγετώνα Κνουτ Ράσμουσεν και δύο λαμπεροί μαρμαρυγίες που σμιλεύτηκαν από τους ακανόνιστους ογκόλιθους που συναντούσαν βαθιά στον λαβύρινθο των ρωγμών του παγετώνα.

8. Το πρώτο προσχέδιο της Υπογαίας, συντροφιά με την κουκουβάγια που με συνόδευσε σε κάθε ταξίδι, την οποία μου χάρισε ο γλύπτης Steve Dilworth «για να με βοηθάει να βλέπω στο σκοτάδι».

(Συνολικές Επισκέψεις 186, 1 επισκέψεις σήμερα)

mm
About Γιάννης Καφάτος 1909 Articles
Γιάννης Καφάτος, Μπαμπάς, δημοσιογράφος, ραδιοφωνικός παραγωγός, tattoer, T-shirt maker, dj, και ποιος ξέρει τι άλλο (ακόμη). Σπούδασε πολιτικές επιστήμες πήρε όμως πτυχίο από το ΡΟΔΟΝ και άλλα συναυλιακά "ιδρύματα". Ταξιδεύει λιγότερο από όσο θα ήθελε.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*