Μία μελέτη των κοινωνικών φαινομένων και καταστάσεων δοσμένη με την απαράμιλλη εικονοπλαστική δεινότητα του Πολύβιου Δημητρακόπουλου (1864-1922). Ένα κείμενο που γραμμένο στις αρχές του προηγούμενου αιώνα μας δίνει παραστάσεις από την εποχή του, αλλά και το παρελθόν του. Προεκτείνεται όμως στο μέλλον (διαπερνόντας σαφώς και την δική μας εποχή) καθώς τα υλικά που χρησιμοποιεί παραμένουν θεμελιώδη, αφορούν τις δομές και τα αναλλοίωτα μέρη του ατόμου. Το έργο ακτινογραφεί με επιτυχία, πικρό χιούμορ και ευαισθησία την ανθρώπινη μορφή.
Παρά τον χαρακτηριστικό υπότιτλο (κοινωνική φυσιολογία), το περιεχόμενο του δεν είναι δοσμένο με τρόπο ακαδημαϊκό. Αυτό πιστεύω πως προσθέτει στη αξία αλλά και την ευφυΐα του έργου που το καθιστούν διαχρονικό. Χωρίς να χάνει κάτι από την ουσία των λεγομένων του ή την ενδελέχεια της αφήγησης του παρουσιάζεται λογοτεχνικά, γραμμένο με ιδιόμορφο, πρωτότυπο και σχεδόν θεατρικό ύφος. Στο φώς έρχεται ως πρωταγωνιστής ο χαρακτήρας του ανθρώπου για να αναμετρηθεί και να σταθεί απέναντι από μια πλειάδα κεφαλαιωδών ζητημάτων του βίου του, και του ίδιου του φαινομένου της ζωής.
Για να φέρει εις πέρας την τόσο δύσκολη συνθήκη που ο συγγραφέας κατασκευάζει εξαρχής, πλάθει τις ιστορίες του με τον τρόπο δημιουργίας των μύθων. Αντλεί από τη μυθολογία τις εικόνες, το πολυσήμαντο, πολυεπίπεδο και πολυδύναμο πνεύμα των ιστοριών και κατόπιν προβαίνει στην ανάπτυξη και τον σχολιασμό, των όσων θέλει να αναδείξει. Οι εσωτερικές και εξωτερικές δυνάμεις που (πολιορκούν) τον άνθρωπο παρουσιάζονται προσωποποιημένες (σε μεγάλο βαθμό) και μάχονται κυρίως κατά ζεύγη σε μια ποιητική απεικόνιση που δεσπόζει στη γραφή.
{ Ἔφθασε τῆς πάλης ἡ στιγμὴ καὶ οἱ ἀντίπαλοι κατεβαίνουν πάνοπλοι εἰς τὴν κοιλάδα. Τὰ ὅπλα των δὲν εἶνε ἀπὸ σίδηρον οὔτε ἀπὸ χαλκόν ̇τὰ πολεμικὰ ἅρματὰ των δέν σύρονται ἀπὸ ἄλογα θυμοειδῆ. Παράδοξος εἶνε ὁ ἀγὼν αὐτός: Πάλη καὶ χορός, τρικυμία καὶ γαλήνη ̇ ἄσματα καὶ κραυγαί. Ἄκουε καὶ βλέπε.
Τότε εἶδα νὰ ὁρμοῦν ἀντίπαλοι άπὸ τάς κλιτῦς τῶν ἀντιθέτων βουνῶν, ἡ φωτεινὴ Ἀγάπη καὶ τὸ Μῖσος τὸ σκοτεινόν ̇ἡ τρικυμιώδης Ὀργὴ καὶ ἡ γαλήνιος Πρᾳότης ̇ὁ συμμαζευμένος εἰς τὸν ἑαυτόν του Φθόνος καὶ ὁ τὰ πάντα ἐνθαρρύνων Θαυμασμός. Ἡ σπάταλος ἑαυτῆς Ἀκολασία καὶ ἡ Ἐγκράτεια, ἡ οἰκονόμος ἑαυτῆς ̇ἡ Φιλαργυρία, ἡ φυλακίζουσα τὰς σάρκας της, καὶ ἡ τα πάντα βοηθοῦσα Ἐλευθεριότης. Ὁ Δόλος μὲ τὰ νύχια τὰ κρυμμένα, καὶ ἡ Πίστις μὲ τὰ δάκτυλα τὰ νευρώδη καὶ ἁπαλά…
Ἔτρεμεν ἡ κοιλὰς ἀπὸ τὰς πολεμικὰς κραυγὰς ἐδῶ καὶ ἐκεῖ ἀπὸ τῶν τραγουδιῶν τὴν ἁρμονίαν, καὶ αἱ πλευραὶ τῶν δύο βουνῶν ἀντιλαλοῦσαν καὶ ἀνακὰτευον τὴν ἠχώ, ποὺ δεν ἠμποροῦσε τίποτε νὰ ξεχωρίσει κανείς…
Πανδαιμόνιον Ζωῆς καὶ Θανάτου!
Σελίδα 67,68 του βιβλίου}
Ένα ακόμη τέχνασμα του βιβλίου, που κάποιες φορές αυξάνει τη συναισθηματική ένταση και κάποιες άλλες την αποσυμπιέζει, προσθέτοντας μια πιο εύθυμη χροιά, είναι ο Πετεινός, που ο αφηγητής στέλενει σαν απεσταλμένο και ανταποκριτή του στον κόσμο. Έτσι είναι μέσα από τα δικά του μάτια που βλέπουμε τα δρώμενα.
{Βέβαια ὁ Πετεινὸς μοῦ ὡμιλοῦσε μὲ τὴν γλῶσσαν τῆς σκέψεως ̇μέσα εἰς τὰ ὁλοστρόγγυλα μάτια του ἐνόμιζα πὼς ἐδιάβαζα ὅλας τὰς λέξεις ποὺ εἶχα ἀκούσει, χαραγμένας μὲ ἕνα μυστηριῶδες φῶς. } σελίδα 13 του βιβλίου
Ο Πολύβιος Δημητρακόπουλος (γνωστός και με το φιλολογικό ψευδώνυμο Πωλ Αρκάς) υπήρξε ένα σπουδαίο και ιδιαίτερο πνεύμα των νεοελληνικών γραμμάτων. Έγραψε ποίηση, πεζογραφία, χρονογράφημα, ευθυμογράφημα, ιστορικές και φιλολογικές εργασίες, κοινωνιολογικές και ψυχολογικές μελέτες. Με τον τρόπο της γραφής και της σκέψης του επηρέασε πολλούς μεταγενέστερους ομοτέχνους του, ενώ τουλάχιστον σήμερα είναι σχεδόν λησμονημένος. Η <<Σιδηρά και χρυσή διαθήκη>> αποτελεί το πιο εμβληματικό έργο του, αλλά και μια αρχή για να αναζητήσει κάποιος μια ευρύτερη επαφή με τα κείμενα αλλά και με τον ίδιο τον δημιουργό τους. Οπότε μια τέτοια συγκυρία μπορεί να αποβεί διπλά επωφελής.
Ανδρέας Χατζηνικολάου
Α Έκδοση: Αθήνα 1919 – Α Έκδοση Εκάτη: Οκτώβριος 2010 – Eκδόσεις ΕΚΑΤΗ, σελίδες 264
* Ο Αντρέας Χατζηνικολάου Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Είναι συγγραφέας. Έχει πίστη στην αγνότητα του Αττικού ουρανού και είναι λάτρης του πάλαι ποτέ Αθηναϊκού ρομαντισμού. Γράφει και για κάποια από τα βιβλία που διάβασε, του άρεσαν και θέλει να μιλάει σε σχέση με αυτά.
