«Θα είμαι πάντα στο πλευρό σου, ακόμα και από διαφορετικό πλανήτη». Μ’ αυτή τη σπαρακτική φράση, γεμάτη πόνο και αλήθεια, ένας υπέροχος ηθοποιός, ο Adama Diop, που ερμηνεύει τον πατέρα στην «Απόσταση» του Τιάγκο Ροντρίγκες στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, αποχαιρετά, αλλά στην πραγματικότητα δένει για πάντα στην καρδιά του την κόρη του.
Ο διεθνώς αναγνωρισμένος Πορτογάλος δημιουργός αφηγείται την ιστορία ενός πατέρα που επιλέγει να μείνει πίσω στη Γη, όταν η κόρη του αποφασίζει να συνεχίσει τη ζωή της στον Άρη. Είμαστε στο έτος 2077 και η κατάσταση στον πλανήτη μας έχει γίνει αφόρητη. Ένα κομμάτι του πληθυσμού αποφασίζει να μεταναστεύσει στον Κόκκινο Πλανήτη, προσπαθώντας να θεμελιώσει νέες μορφές οργάνωσης και συνύπαρξης, ανάμεσά τους και η Αμινά, η κόρη του Άλη.
Τα πράγματα είναι πολύ σοβαρά, καθώς, μετά από περίπου 400 μέρες εγκατάστασης στον Άρη, η εταιρεία στην οποία υπάγονται οι άποικοι, που αποκαλούνται Επιλήσμονες, σβήνει τη μνήμη τους. Πατέρας και κόρη στέλνουν μεταξύ τους ηχητικά μηνύματα, με τον πρώτο να προσπαθεί μέχρι το τέλος να την πείσει να αλλάξει γνώμη. Τους χωρίζουν 225 εκατομμύρια χιλιόμετρα και ο κίνδυνος της λήθης.
Η παράσταση έκανε πρεμιέρα το καλοκαίρι του 2025 στην Αβινιόν, όπου ο Ροντρίγκες είναι καλλιτεχνικός διευθυντής τα τελευταία χρόνια. Ο Πορτογάλος δημιουργός έχει γίνει και αγαπημένος του ελληνικού θεατρόφιλου κοινού. «Η Καταρίνα και η ομορφιά να σκοτώνεις φασίστες», το αριστουργηματικό «Εκάβη, όχι Εκάβη», η πρώτη του συνεργασία με τη Comédie-Française, και το «Ο χορός των εραστών», και πάλι στη Στέγη, μας άφησαν τις καλύτερες εντυπώσεις.
Στην «Απόσταση» θίγονται διαχρονικά και πανανθρώπινα ζητήματα της ύπαρξης: ο φόβος, η αγάπη, η απόσταση, η μνήμη, η κλιματική αλλαγή, η ενοχή, η γονεϊκότητα, η χειραφέτηση του παιδιού, το πένθος, η απώλεια, είναι κάποια από αυτά που φαίνονται με μια πρώτη ανάγνωση.
Στον πυρήνα του, το έργο είναι και βαθιά ψυχαναλυτικό. Μια κόρη που γίνεται για τον πατέρα της, αυτό που ήταν η μητέρα της, η οποία απεβίωσε όταν εκείνη ήταν δύο ετών, «απούσα αλλά ουσιαστικά παρούσα». Ένας πατέρας που της δίνει ως τελευταίο δώρο το ρολόι που του είχε χαρίσει ο δικός του πατέρας, σαν μια υπενθύμιση ότι πρέπει να μετράς τον χρόνο για να ξέρεις πόσος σου μένει.
Αυτό το βαθιά ποιητικό αλλά και αμείλικτα υπαρξιακό δράμα έρχεται να φωτίσει διαφορετικά η εμπνευσμένη σκηνοθεσία του Ροντρίγκες. Έχοντας στην καλλιτεχνική του φαρέτρα ένα καταπληκτικό σκηνικό του Fernando Ribeiro , χωρισμένο σε δύο μέρη, τους δύο πλανήτες, με τη δυνατότητα περιστροφής, ο σκηνοθέτης οικοδομεί πάνω σ’ αυτό όλη τη δράση.
Το σκηνικό στροβιλίζεται με διαφορετικές ταχύτητες, όπως η τροχιά των πλανητών, όπως το ρολόι στο χέρι της κόρης· μένει σταθερό αλλά αλλάζει και ένταση. Λίγο πριν το φινάλε, οι ρυθμοί γίνονται τόσο φρενήρεις, που ο θεατής βιώνει έναν διονυσιακό εκστασιασμό, μια αδιανόητη μέθεξη. Στην οποία συμβάλουν και οι μαγικοί φωτισμοί του Rui Monteiro αλλά και τα άρτια εναρμονισμένα κουστούμια του José António Tenente.
Παράλληλα, είναι και άριστο εικαστικά μέσα στη λιτότητά του. Ένα γυμνό δέντρο με μεγάλα κλαδιά και ένα κομμάτι κόκκινου βράχου, με δύο βασικά στοιχεία: ένα μικρό πικ-απ πάνω από μια μικρή βιβλιοθήκη από την πλευρά της Γης και μια κρυστάλλινη σφαίρα από την πλευρά του Κόκκινου Πλανήτη.
Στο πικ-απ θα παίξει ένας δίσκος βινιλίου και θα ακουστεί το «Sonhos» («Όνειρα») του Caetano Veloso και ο πατέρας θα το μεταφράσει στην κόρη του αλλά και σ’ εμάς. Αυτό ήταν το αγαπημένο τραγούδι της μητέρας της· από τα πρώτα πράγματα που θα ξεχάσει εκείνη είναι η μητρική της γλώσσα.
«Θέλω απλώς να βρεις τον εαυτό σου. Ακόμα και το να σου λείπω είναι καλό, καλύτερο απ’ το να περπατάς με ένα αίσθημα κενού. Η ελπίδα είναι ένα δώρο που έχω μέσα μου. Την έχω, ναι. Δεν είμαι απελπισμένος, όχι. Μου έχεις μάθει ένα εκατομμύριο πράγματα. Κρατάς ένα όνειρο στα χέρια σου. Αύριο θα είναι μια άλλη μέρα. Σίγουρα θα είσαι πιο ευτυχισμένη».
Η παράσταση ευτύχησε και με δύο καταπληκτικές ερμηνείες. Ο Adama Diop, γήινος και ειλικρινής, παίζει τον πατέρα κάθε κόρης με μια σπαρακτική αμεσότητα. Η Alison Dechamps ενσαρκώνει μια ηρωίδα από άλλο πλανήτη, που σε κάθε περιστροφή έχει πετάξει όλο και πιο ψηλά, λόγος και σώμα γίνονται ένα. Δύο ερμηνείες σε τροχιά πάνω σε μια περιστροφική σκηνή, ένας δεσμός ζωής, ένας πατέρας και μια κόρη, τόσο μακριά αλλά τόσο κοντά.
«Η απόσταση» είναι ένα ποιητικό δράμα για τη μνήμη και τον αποχωρισμό και για όσους έχουμε χάσει τον πατέρα, είναι λυτρωτικό να μας ψιθυρίζει κάποιος ότι «η αγάπη αντέχει ακόμα και σε διαφορετικό πλανήτη» .
Γιώτα Δημητριάδη
