22/01/2022

Διδακτικές Ιστορίες #3 – Δυσοίωνη Αρχή

Διδακτικές Ιστορίες #3 - Δυσοίωνη Αρχή

Ναύπλιο 27 Σεπτεμβρίου του 1831. Ο Ιωάννης Καποδίστριας , πρώτος κυβερνήτης του Ελληνικού κράτους,-το οποίο ιδρύεται το 1830-, κατευθύνεται κατά την προσφιλή του συνήθεια στη εκκλησία του Άγιου Σπυρίδωνα για να εκκλησιαστεί. Αχάραγα ακόμα περπατά μαζί με τον σωματοφύλακά του Γεώργιο Κοζώνη, ο οποίος ήταν μονόχειρας,  προς την εκκλησία. Εκεί τους περιμένουν ο Κων/νος και ο Γιώργος Μαυρομιχάλης οι οποίοι με την ανοχή δύο παρευρισκόμενων αστυνομικών δολοφονούν τον Καποδίστρια εν ψυχρώ με άγριο τρόπο.

Όλο αυτό το σκηνικό εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια απλών πολιτών που και οι ίδιοι το ανέχονται σιωπηρά (δεν ήταν ιδιαίτερα σοφό να προβάλεις αντίσταση στους Μαυρομιχαλαίους).

  Αυτή η δολοφονία βύθισε στη θλίψη αρκετούς αλλά ικανοποίησε άλλους τόσους, οι οποίοι έβλεπαν τον Καποδίστρια ως εχθρό και θα προτιμούσαν να συνδιαλέγονται ακόμα με τους Οθωμανούς παρά με τον ίδιο.

Γιατί όμως τέτοιο μένος εναντίον του; Γιατί μια τόσο ευγενική φιγούρα, σύμφωνα με τις περιγραφές να έχει συγκεντρώσει τα πυρά μίας μερίδας Ελλήνων αλλά και ξένων; Ας προσπαθήσουμε να το πιάσουμε από την αρχή της διακυβέρνησης του και θα καταλάβουμε νομίζω το πώς φτάσαμε ως εδώ.

  Είναι Ιανουάριος του 1828 όταν πατά για πρώτη φορά το πόδι του στο Ναύπλιο ο Κόμης Ιωάννης Καποδίστριας. Έλληνας αριστοκρατικής καταγωγής από την Κέρκυρα , πρώην διπλωμάτης με σημαντική καριέρα ιδίως στην Ρωσική τσαρική αυλή και πλούσια εμπειρία στα Ευρωπαϊκά διπλωματικά πράγματα. Έχει εκλεγεί το 1827 από την συνέλευση της Τροιζήνας,  κυβερνήτης του κράτους από μία προσωρινή αντικυβερνητική επιτροπή. Ο ορισμός του Καποδίστρια σ’ αυτή τη θέση θα θεωρηθεί μια διπλωματική νίκη της Ρωσίας κατά της Αγγλίας. Γιατί; διότι θεωρητικά η χώρα θα εντασσόταν στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας και όχι της Αγγλίας. Η Αγγλία έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στις διαδικασίες ανεξαρτησίας του Ελληνικού κράτους και φυσικά , δύσκολα θα άφηνε κάποια άλλη από τις εγγυήτριες δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) να κηδεμονεύσει το ‘’απροστάτευτο αυτό παιδί’’. Δεν θεωρώ όμως ότι ο Καποδίστριας ήρθε στην Ελλάδα με απόλυτο σκοπό να την οδηγήσει στην αγκαλιά της Ρωσίας. Άλλωστε ο ίδιος ο λαός ήταν θετικά προσκείμενος ούτως ή άλλως στη Ρωσία και λόγω κοινής θρησκείας.

  Φτάνοντας λοιπόν ο Καποδίστριας στην Ελλάδα χρησιμοποιεί την Αίγινα αρχικά ως τόπο εγκατάστασης και στη συνέχεια το Ναύπλιο, και από εκεί αρχίζει το ‘’κοσμογονικό’’  έργο της δημιουργίας κράτους από το μηδέν στην κυριολεξία. Εδώ θα δανειστώ μια φράση που αποτυπώνει απόλυτα την πραγματικότητα του έργου αυτού και την έχω ακούσει από τα χείλη του Θάνου Βερέμη:

’’ο Ιωάννης Καποδίστριας είναι ο μόνος Έλληνας πολιτικός που δικαιούται πραγματικά να λέει ότι παρέλαβε καμένη γη’’.

Η κατάσταση της χώρας την περίοδο αυτή (μιλάμε εδαφικά για Στερεά Ελλάδα, Πελ/νησο, νησιά Αργοσαρωνικού και Κυκλάδες) ήταν τραγική. Η χώρα έβγαινε από μία επανάσταση που δεν είχε ακόμα τελειώσει ,δύο εμφύλιους και μία σαρωτική εισβολή στην Πελ/νησο από τον Ιμπραήμ, καταρρακωμένη, με υποδομές και οικονομία κατεστραμμένες, κρατική οργάνωση ανύπαρκτη και φυσικά οπλαρχηγούς και προεστούς να φέρονται και να είναι σαν  τοπάρχες εκμεταλλευόμενοι τον λαό, συνήθεια που δεν ήθελαν να αποτινάξουν από πάνω τους.

   Όλο αυτό το χάος που περιγράφω τόσο δραματικά, έπρεπε να μπει σε μία τάξη, σε μία σειρά , γι’ αυτό το αποκαλώ κοσμογονικό παραπάνω. Ο Καποδίστριας ήταν ο άνθρωπος που έπρεπε να ‘’τρέξει αυτό το πρότζεκτ’’ και να το φέρει εις πέρας. Έπρεπε δηλαδή να θέσει τις βάσεις ενός κράτους εκ του μηδενός (φανταστείτε το λίγο και θα απελπιστείτε).

  Η προσπάθεια ξεκινά ήδη από το 1828 όπου η χώρα δεν είναι τυπικά ανεξάρτητη. Είναι ακόμα υπό καθεστώς επανάστασης η οποία μάλιστα θα πρέπει να συνεχιστεί αλλά καλύτερα να μην επικεντρωθούμε σ’ αυτό. Αυτό που μας αφορά είναι το ανορθωτικό έργο του Καποδίστρια. Το έργο αυτό ξεκινά με πλήθος πολιτικών πρωτοβουλιών από πλευράς του με σκοπό να συγκεντρώσει στα χέρια του αρκετές εξουσίες υποβαθμίζοντας άλλα πολιτικά όργανα. Ζητά λοιπόν την διάλυση της βουλής και την αναστολή του συντάγματος. Γενικά η πολιτική του αυτή μπορεί να χαρακτηρισθεί συγκεντρωτική,  δεν θεωρώ όμως ότι όλο αυτό έγινε για ιδιοτελείς σκοπούς μόνο. Είναι πολύ πιθανό να ήθελε να μειώσει τη δύναμη ανθρώπων που εκμεταλλεύονταν τη θέση τους , και αυτοί νομίζω ότι ήταν πολλοί.

  Όσον αφορά τα υπόλοιπα, προσπάθησε να δημιουργήσει τακτικό στρατό (ίδρυση σχολής Ευελπίδων), να πατάξει την πειρατεία από τις θάλασσες , να οργανώσει δικαστικό σύστημα, να αντιμετωπίσει το φαινόμενο της ληστείας και της αναρχίας που επικρατούσε στην επαρχία ιδίως, να ανασυντάξει τις παραγωγικές δομές που ήταν κατά βάση αγροτικές και απαρχαιωμένες  και φυσικά να οργανώσει την οικονομία έστω και υποτυπωδώς σε σύγχρονα πρότυπα. Όλες αυτές οι βασικές πρωτοβουλίες που αναφέρω (παραλείπω πλήθος άλλων για οικονομία χώρου) ήταν βασικές για την περαιτέρω λειτουργία του κράτους , ήταν οι βάσεις του.

  Εδώ θα σας θυμίσω και πάλι κάτι που είχα πει στο πρώτο άρθρο μου. Ότι όταν ένα σύστημα τείνει προς αλλαγή  η κατάργηση, αυτό δεν γίνεται εύκολα και ανώδυνα. Γίνεται κάπως βίαια. Το παλιό κατά κανόνα, κρατάει αντιστάσεις και αρνείται την αλλαγή. Έτσι κατά την άποψη μου συνέβη κι εδώ. Όλο αυτό το κύμα ρυθμίσεων, γιατί εδώ δεν μιλάμε για μεταρρυθμίσεις, δεν προϋπήρχε σχεδόν τίποτα για να μεταρρυθμιστεί , φόβισε τους ανθρώπους που είχαν τα πρωτεία και τα προνόμια με το παλαιό σύστημα, το Οθωμανικό.

 Αυτοί κυρίως ήταν οι κοτζαμπάσηδες προεστοί , ένα μέρος Φαναριωτών , που δεν ζούσαν στη χώρα βέβαια προεπαναστατικά αλλά δεν έχασαν την ευκαιρία όταν είδαν ότι κάτι γεννιέται, και θέλησαν από νωρίς να επιβληθούν πολιτικά (βλ.  Μαυροκορδάτο) και δευτερεύοντος οι οπλαρχηγοί οι οποίοι κατά βάση επωφελούνταν από το χάος και την αναρχία ασκώντας εξουσία κατά τόπους και προβάλλοντας τους εαυτούς τους σαν εγγυητές της ‘’έννομης’’ τάξης.

  Μία αυστηρά κεντρική και αδέκαστη εξουσία θα ήταν κάτι που θα έθιγε τα συμφέροντά τους. Όλοι αυτοί μπορεί να διέδιδαν στη θεωρία και στα χαρτιά ότι ήθελαν την προκοπή και την ανάπτυξη κράτους δικαίου, αλλά στην ουσία ήθελαν αυτό το κράτος να το ελέγχουν οι ίδιοι, είτε άμεσα είτε έμμεσα.

  Το παρασκήνιο αυτής της περιόδου είναι σκοτεινό και εν πολλοίς άγνωστο (αυτή η πρόταση μπορεί να χρησιμοποιηθεί κάλλιστα για πολλές ιστορικές περιόδους). Συνήθως είναι πιο πολλά αυτά που δεν ξέρουμε απ’ αυτά που ξέρουμε.

  Και εδώ θα επανέλθω στο αρχικό μας αφήγημα που είναι η δολοφονία. Δεν μπορώ σε καμία περίπτωση να θεωρήσω την δολοφονία Καποδίστρια απλά μια πράξη εκδίκησης από πλευράς Μαυρομιχαλαίων , για την φυλάκιση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη με εντολή του κυβερνήτη. Τα κίνητρα δεν μπορεί να ήταν μόνο αυτά. Ο Καποδίστριας είχε φανατικούς εχθρούς και εντός και εκτός Ελλάδας, για διαφορετικούς λόγους. Οι Άγγλοι π.χ τον έβλεπαν πάντα με καχυποψία εξαιτίας του Ρωσικού παρελθόντος του. Η εντός των συνόρων εχθροί του όμως , έβλεπαν στο πρόσωπό του τον άνθρωπο που υπονομεύει τα συμφέροντα τους και αυτό από μόνο του είναι ισχυρό κίνητρο.

  Ο Καποδίστριας όπως και όλοι οι άνθρωποι που αναλαμβάνουν κάτι τόσο επίπονο και δύσκολο, έχουν θετικές και αρνητικές εκφάνσεις. Δεν είναι μόνο το ένα η μόνο το άλλο. Προσπάθησε από τη θέση του να βάλει όρια σε ένα χάος και αυτό οφείλουμε να του το αναγνωρίσουμε. Αυτή είναι εν τάχει η ιστορία του από τη στιγμή , που κακώς για τον ίδιο, όπως αποδείχθηκε ανέλαβε αυτή τη θέση.

  Όπως και να ‘χει το Ελληνικό κράτος συνέχισε να ζει και να αναπτύσσεται όπως μπορούσε, και χωρίς αυτόν τον  Κόμη με το σπουδαίο βιογραφικό. Τα ηνία του ανέλαβαν κατά καιρούς πολιτικοί ικανοί και λιγότερο ικανοί. Οι πρώτοι βέβαια δεν είχαν ποτέ μεγάλα περιθώρια ελιγμών και πάντα καταδυναστεύονταν από τον απατηλό και καιροσκοπικό λόγο των δεύτερων, οι οποίοι υπόσχονταν συνήθως αστραπιαία  αποτελέσματα με λίγο κόπο, κάτι που τους έκανε ιδιαίτερα αρεστούς (είναι γνωστό τοις πάσι, ότι οι εύκολες λύσεις είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς) μόνο που στην περίπτωση της Ελλάδας δεν υπήρχαν και δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις.

  Εδώ αξίζει να αναφερθεί ότι το Ελληνικό κράτος γεννήθηκε με ένα βάρος δυσβάσταχτο στις πλάτες του. Το βάρος αυτό ήταν το δημόσιο χρέος του που είχε αρχίσει να δημιουργείται κατά τη διάρκεια του ‘’τοκετού’’ του ακόμα, και γι’ αυτό το χρέος δεν ευθύνονται μόνο όσοι χορήγησαν τα περίφημα επαναστατικά δάνεια, αλλά και αυτοί που τα πήραν και τα σκόρπισαν σε λάθος κατευθύνσεις. Ίσως σας φανεί περίεργο αλλά ακόμα και αυτός ο τόσο πρώιμος δανεισμός για ένα κράτος που δεν είχε γεννηθεί ακόμα κατέληξε να σπαταλάτε σε διορισμούς στο αγέννητο ακόμα δημόσιο. Η συζήτηση ξεφεύγει όμως και δεν είναι ώρα να μπούμε σε τέτοια ‘’επικίνδυνα’’ παρακλάδια ,εδώ μιλάμε για κάτι άλλο.

  Όταν ένας λαός λοιπόν, και οι κυβερνώντες του έχουν μάθει να παίζουν με τους κανόνες ενός συστήματος, όταν αυτό το σύστημα χρεοκοπεί και χρειάζεται αλλαγή για να συνεχίσει να λειτουργεί ,τότε οι αντιδράσεις είναι πολλές και βίαιές συνήθως. Κανείς δεν θέλει να θίγονται τα συμφέροντά του για χάρη του κοινού καλού. Με γνώμονα αυτό φαντάζομαι ενήργησαν ο Γιώργος και ο Κων/νος Μαυρομιχάλης.

Θα κλείσω με την άποψη του Εμμανουήλ Ροϊδη ‘’Οι Γραικοί εξεύρουν να γκρεμίζουν τυραννικάς οικοδομάς αλλά δεν είναι καλοί να οικοδωμήσωσιν ευνομουμένην πολιτείαν’’         

 

Υ.Γ: Πολλοί θα μπορούσαν να με κατηγορήσουν, για το ότι κινούμαι με διαστημική ταχύτητα από τη μία εποχή στην άλλη, με περίσσεια αυθάδεια, και ότι αυτό είναι αντιδεοντολογικό για ένα σύγχρονο ιστορικό. Υποτίθεται ότι ένας τέτοιος θα πρέπει να σχολιάζει και να κρίνει μόνο γεγονότα της περιόδου για την οποία εξειδικεύθηκε. Δεν είναι άτοπο αυτό. Αλλά δεν μπορώ επ’ ουδενί να συμφωνήσω άκριτα μαζί του. Γι’ αυτό και από την αρχή αφαίρεσα τον μανδύα της επιστημονικότητας από αυτά τα άρθρα, τα οποία έχουν επιστημονική βάση, αλλά όχι επιστημονική αυστηρότητα.      

Χάρης Φιλιππάκης

(Συνολικές Επισκέψεις 274, 1 επισκέψεις σήμερα)

mm
About Χάρης Φιλιππάκης 76 Articles
Ο Χάρης Φιλιππάκης συχνά αυτοαποκαλείται ιστορικός. Έχει αποφοιτήσει από κάποιο τμήμα ιστορίας και αρχαιολογίας. Συνήθως μιλάει για ιστορία και πιο συγκεκριμένα για το Βυζάντιο και την αρχαία Ρώμη. Προσπαθεί βέβαια να μην κάνει διακρίσεις.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*