Ο Mike Oliver (1945-2019) – κοινωνιολόγος, συγγραφέας και ακτιβιστής για τα δικαιώματα των αναπήρων– το 2017 έκλεισε μια από τις διαλέξεις του λέγοντας το εξής: «Αυτό που μας μαθαίνει η ιστορία της αναπηρίας είναι ότι δεν μπορούμε να βασιζόμαστε στην αρμάδα των υπερευαίσθητων και στους ανθρώπους που παρασιτούν για να τα καταφέρουν δήθεν για μας. Οφείλουμε να τα καταφέρουμε εμείς για εμάς. Οφείλουμε να επιμείνουμε στο ότι τα προσωπικά μας προβλήματα είναι δημόσια ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν».
Ο Mike Oliver με λέει υπερευαίσθητη και στην αρχή, επειδή έχω και ένα μεγάλο «εγώ», σκεφτόμουν να μη γράψω για τη μισαναπηρία. Ο σοβαρός ενδοιασμός μου – σοβαρολογώ – ήταν οι πιθανές γκάφες που θα μπορούσα να «πετάξω» ως μη ανάπηρο άτομο. Παρόλα αυτά, η μισαναπηρία (κάθε συμπεριφορά που διαχωρίζει, καταπιέζει, υποτιμά ή και κακοποιεί τους ανάπηρους ανθρώπους) είναι ένα «δημόσιο ζήτημα» που καταλήγει στον αποκλεισμό ορισμένων ομάδων μέσω κοινωνικών και φυσικών εμποδίων. Επομένως, είναι σημαντικό να τη βάλουμε στη συζήτηση και να ασχοληθούμε με αυτήν ώστε να φτάσουμε όλο και πιο κοντά σε μια συμπεριληπτική κοινωνία ή τουλάχιστον σχολική κοινότητα. Η ανθρώπινη ποικιλομορφία είναι γεγονός και δεν μπορούμε αγνοώντας τη να ακυρώνουμε κάθε άτομο που διαφέρει. Πού ξέρεις; Αν το κάναμε, ίσως οι άνθρωποι που θα απέμεναν να μην έφταναν να σχηματίσουν ούτε μία ομάδα ποδοσφαίρου! Τέλος, οι προθέσεις μου είναι καλές, αλλά μόνες τους δεν φτάνουν για να γράψω για ένα τέτοιο θέμα. Θα προσπαθήσω, λοιπόν, να βασιστώ όσο το δυνατόν περισσότερο σε λόγια ανθρώπων που έχουν ασχοληθεί εκτενώς με τη μισαναπηρία.
Κατά το μοντέλο της παθολογίας, «αναπηρία είναι η λειτουργική βλάβη η οποία επηρεάζει τη ζωή του ασθενούς σε τέτοιο βαθμό που αυτός να αντιμετωπίζει ουσιαστική δυσκολία στην καθημερινότητα του». Σύμφωνα με το κοινωνικό μοντέλο, όμως, «η αναπηρία δεν είναι κάποιο σωματικό χαρακτηριστικό. Δεν είναι αναπηρία η τετραπληγία, η τύφλωση, η νοητική καθυστέρηση και ο ακρωτηριασμός. Αυτά είναι κάποιες βλάβες που είναι απολύτως φυσιολογικά χαρακτηριστικά στην ανθρώπινη φυλή». Δηλαδή, «ανάπηρος/-η/-ο γίνεσαι όταν αποκλείεσαι από το κοινωνικό σύνολο». Η μισαναπηρία πηγάζει από την πεποίθηση ότι οι άνθρωποι με βλάβη θεωρούνται λιγότερο ικανοί και συνεπώς «κατώτεροι» από τους υπόλοιπους.
Η προσβασιμότητα και τα κοινωνικά εμπόδια είναι αλληλένδετα· το ένα δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς το άλλο. Για αυτό «πρέπει να μπουν περισσότερο στον δημόσιο διάλογο και τα κοινωνικά εμπόδια». Ένα από αυτά τα κοινωνικά εμπόδια είναι η διάκριση. Η διάκριση είναι ο αδικαιολόγητος και άδικος διαχωρισμός ενός ατόμου με κριτήριο την ομάδα στην οποία ανήκει. Μπορεί, για παράδειγμα, να γίνει λεκτικά, με τη χρήση υποτιμητικής γλώσσας. Ένα τέτοιο παράδειγμα που τον τελευταίο χρόνο ακούγεται πολύ συχνά είναι το δήθεν αστείο «Είσαι ΑμεΑ;» όταν κάποιο άτομο κάνει κάτι «παράξενο». Ο πομπός του αστείου ξέρει πολύ καλά πως ο δέκτης (συνήθως φίλος/-η του) δεν είναι ανάπηρος, η ερώτηση είναι ρητορική και έχει στόχο να μειώσει και να κοροϊδέψει το άλλο άτομο. Ταυτίζει οποιοδήποτε άτομο που συμπεριφέρεται με μη αποδεκτό τρόπο με ένα άτομο ανάπηρο. Κάνοντας αυτή τη σύνδεση, άθελά του ίσως, υπονοεί πως τα άτομα με αναπηρία είναι υποδεέστερα. Επομένως ένα ανάπηρο άτομο είναι μη αποδεκτό.
Η αναπηρία δεν είναι μια «απαγορευμένη λέξη»· δηλώνει την ανικανότητα κάποιου να λειτουργήσει λόγω των εμποδίων που του έχουν τεθεί από τρίτους. Είναι η αποδοχή πως σε κάποιους ανθρώπους επιβάλλονται εμπόδια. Το «αστείο» όμως αυτό δεν γίνεται για να σαρκάσει την ανικανότητά μας να φτιάξουμε πιο προσβάσιμους χώρους, αλλά για να διαχωρίσει τα ΑμεΑ από το κοινωνικό σύνολο. Σίγουρα «η αναπηρία δεν είναι κουλ, αλλά τα ανάπηρα άτομα μπορεί και να είναι».
Ίσως τελικά να είμαι η υπερευαίσθητη που ασχολείται με κάτι τόσο μικρό όσο ένα κακόγουστο αστείο, γιατί εγώ δεν έχω να αντιμετωπίσω προβλήματα προσβασιμότητας, αλλά μόνο αυτές τις λέξεις. Οι λέξεις όμως είναι σαν αεράκι που παρασέρνει βρόμικη σκόνη χωρίς καν να το καταλάβουμε. Στιγματίζουν, πονούν, παραπληροφορούν – ενίοτε χωρίς κακόβουλες προθέσεις-, σχηματίζουν εικόνες για κάποιον συνάνθρωπό μας που δεν είναι ακριβείς. Έτσι, δέχομαι την κριτική του Mike Oliver αν αυτό θα πει πως έστω και ένα άτομο, αφού διάβασε τα παραπάνω, θα αρχίσει να σκέφτεται το γεγονός ότι η γλώσσα που χρησιμοποιεί μπορεί και να πληγώνει άλλα άτομα.
Μαρίνα Γιαβρίδη
( Η Μαρίνα Γιαβρίδη είναι φοιτήτρια και το άρθρο αυτό, που με χαρα φιλοξενούμε, δημοσιεύτηκε στο σχολικό περιοδικό πριν από ένα χρόνο)
https://en.wikipedia.org/wiki/Mike_Oliver_(disability_advocate)
Cool Crips, Facebook, 27 Νοεμβρίου 2023
Cool Crips, Facebook, 1 Μαΐου 2023
(http://repository.library.teiwest.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/5284/ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΖΩΗ ΧΩΡΙΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ..pdf?sequence=1&isAllowed=y)
Cool Crips, Facebook, 11 Ιουλίου 2023
Cool Crips, Facebook, 11 Ιουλίου 2023
Cool Crisps, Facebook, 1 Μαΐου 2023
Cool Crisps, Facebook, Δεκέμβριος 2023
Cool Crips, Facebook, 11 Ιουλίου 2023
