Κάθε καινούργιο βιβλίο αγαπημένων μου συγγραφέων είναι σαν αυτή τη βλαμμένη αμερικανιά της ανανέωσης των όρκων. Αν αφαιρέσεις την αμερικανιά, και μείνεις στο συμβολισμό που υπονοώ κάθε βιβλίο με φέρνει πιο κοντά με τον άνθρωπο πίσω από τις λέξεις, τις ιδέες, την ατμόσφαιρα και φυσικά την υπόθεση που προσφέρει στους αναγνώστες.
Η Χίλντα Παπαδημητρίου είναι μέλος της «αγέλης» μου, της φυλής μου. Έχουμε τη μουσική που μας ενώνει, πέρα από την λογοτεχνική, εγνωσμένη, της αξία. Κάθε βιβλίο της για ό,τι κι αν μιλάει είναι γεμάτο από τη μουσική.
Το πρόσφατο μυθιστόρημά της, «Κομπολόι στο χώμα» που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο είναι μια ακόμη απόδειξη ότι υπάρχουμε άνθρωποι που χωρίς τη μουσική θα ήμασταν άλλοι. Και δεν εννοώ μόνο τους αναγνώστες αλλά και τους ήρωες της Χίλντας Παπαδημητρίου!
Στο βιβλίο, που διαδραματίζεται στην Αθήνα της κρίσης που βιώσαμε και τις παρενέργειές της ζούμε ακόμη, ο αγαπημένος μας Χάρης Νικολόπουλος, που στο προηγούμενο βιβλίο αθωώθηκε αλλά άφησε την αστυνομία και ζει με τα δύο του σκυλιά, επιστρέφει για να βοηθήσει την Αΐντα σε μια πολύ ιδιαίτερη υπόθεση.
Όλα ξεκινούν με δύο σκελετούς που βρίσκει ένα συνεργείο της ΕΥΔΑΠ που πήγε να διορθώσει μια διαρροή έξω από το παρατημένο και λεηλατημένο εργοστάσιο δίσκων της Columbia στη Ριζούπολη. Εκεί που χτυπούσε η καρδιά της ελληνικής δισκογραφίας και ηχογραφήθηκαν διαμάντια της ελληνικής λαϊκής μουσικής.
Είναι φοβερό πώς ενώ ζούμε ανάμεσα σε γιαλαντζί αστοιχείωτους αρχαιολάτρες που ομνύουν στη διάσωσης της ιστορικής μνήμης, για τα μνημεία που είχαν ζωή αλλά δε μιλούσαν αρχαία ελληνικά κάνουν ό,τι μπορούν να ξεχαστούν. Έτσι και το εργοστάσιο αυτό έχει παραδοθεί στη λήθη κι ας έχει κηρυχτεί διατηρητέο – τουλάχιστον ό,τι έμεινε από αυτό.
Ξεφεύγω όμως από το βιβλίο που μιλάει για πολλά περισσότερα. Οι γυναίκες-τρόπαια, οι γυναίκες που είναι στην απέξω, οι γυναίκες που δεν γίνονται αποδεκτές όταν «ανεβαίνουν» σε ανδροκρατούμενες ιεραρχίες, οι μετανάστριες που πέφτουν θύματα μαστροπών, ρατσιστών, οι μειονότητες – στη συγκεκριμένη ιστορία – οι Ρομά, και μια Αθήνα που χάνεται στο όνομα των «επενδύσεων» είναι τα θέματα που η συγγραφέας καταφέρνει να μπλέξει σε ένα γαϊτανάκι με πολλές ανατροπές, μυστήριο και αγωνία.
Ακόμη και το όνομα της ηρωίδας όμως παραπέμπει στη μουσική. Η επική Αΐντα του Βέρντι.
Το λαϊκό τραγούδι της χρυσής εποχής της δισκογραφίας (που έσβησε από την απληστία των δισκογραφιών που ξεπούλησαν τον ιδρώτα των δημιουργών σε δωρεάν cd «διδάσκοντας» το τζάμπα στο ευρύ κοινό) έχει επίσης τον ρόλο του.
Οι ήρωες του βιβλίου «Κομπολόι στο χώμα» θυμίζουν χαρακτήρες ενός φιλμ ιταλικού ρεαλισμού αλλά και ταινιών του Νίκου Νικολαΐδη. Έχουν υποφέρει οι παλαιότεροι, και ζουν την αγωνία, τον πόνο και τη μοναξιά τους, οι σύγχρονοι.
Είναι πραγματικοί άνθρωποι που θα μπορούσες να βρεις σε κάποια από τις σκοτεινές γωνιές του κέντρου της Αθήνας.
Και η Αθήνα της Χίλντας Παπαδημητρίου είναι μια ηρωίδα. Μια πονεμένη «γυναίκα» που μόνο την εκμετάλλευση έχει και εξακολουθεί να γνωρίσει. Ελάχιστοι την έχουν αγαπήσει κι ακόμη λιγότεροι σεβαστεί.
Το θέμα της αστικοποίησης που σήμερα έχει γίνει θηλιά στο λαιμό πολλών, όχι απλώς συνανθρώπων αλλά και φίλων μας διατρέχει τις σελίδες του βιβλίου.
Τα κτίρια που δεν έχουν γίνει μπραντσάδικα, ξενοδοχεία ή ερμπιενμπίδικα, εκείνα τα παλιά κτίσματα που έδιναν χαρακτήρα και στέγαζαν αυθεντικούς ανθρώπους είναι το σκηνικό δράσης του βιβλίου.
Οι γυναίκες – κτήμα είναι ένα θέμα που η συγγραφέας ξέρει και με το οποίο ασχολείται ενεργά εδώ και πολλά χρόνια πέρα από τα βιβλία της. Στο «Κομπολόι στο χώμα» όλες οι γυναίκες που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο έχουν υποστεί την πατριαρχία «μιλάνε» και εμείς, οι αναγνώστες, ακούμε τη δική τους πλευρά της ιστορίας τους.
Πιστή στις λογοτεχνικές καταβολές των λογοτεχνικών της ηρώων η συγγραφέας μας προσφέρει ένα νουάρ διαμάντι μπολιασμένο με την οξυδερκή και ευαίσθητη ματιά μιας πολιτικοποιημένης γυναίκας. Και στην εποχή μας σε κάθε έργο τέχνης που απολαμβάνουμε με όλες μας τις αισθήσεις, η πολιτική ματιά μάς οφείλεται, ημών των αναγνωστών, για να μην ξεχνάμε τι συμβαίνει γύρω μας.
Το «Κομπολόι στο χώμα» δεν μπόρεσα να το αφήσω από τα χέρια μου, από τη στιγμή που άνοιξα την πρώτη σελίδα του. Στην τελευταία δάκρυσα. Γιατί εκεί η «φυλή», η αγέλη (που ανήκουμε με τη Χίλντα) που σου έλεγα στην πρώτη παράγραφο ζει την απόλυτη εμπειρία μιας συναυλίας του λατρεμένου (μας) της Χίλντας Παπαδημητρίου, Μπρους Σπρίνγκτιν. Γιατί η μουσική μπορεί να είναι κάθαρση!
Γιάννης Καφάτος
