Ο Ουίλλιαμ Κέντριτζ ένας από τους σπουδαιότερους εικαστικούς και σκηνοθέτες της εποχής μας, με έργα σε μουσεία και συλλογές σ’ ολόκληρο τον κόσμο παρουσιάζει (20-22 Ιουνίου) στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, στην Πειραιώς 260, ένα απαράμιλλης δεξιότητας και αισθητικής θέαμα, που συγχρόνως, αποτελεί μια πολιτική πράξη μνήμης και αυτοκριτικής του Δυτικού κόσμου, απέναντι στην αποικιοκρατική πολιτική που ασκεί ενάντια στις χώρες της Αφρικής.
Τελευταία φορά είχαμε παρακολουθήσει στη Στέγη το 2014, το έργο «O Υμπύ και η Επιτροπή της Αλήθειας» *, μια νέα εκδοχή της ιστορικής παράστασης του1997. Τώρα με τον «Φάουστ στην Αφρική» η ομάδα του Ουίλλιαμ Κέντριτζ αναβιώνει μια άλλη σημαντική παράσταση που είχε κάνει πρεμιέρα το 1995.
Με την επιστροφή του, τριάντα χρόνια μετά στο ίδιο κείμενο, ο καλλιτέχνης είναι ξεκάθαρο ότι δεν επιχειρεί μια ανακύκλωση ιδεών αλλά κάτι πιο βαθύ και ουσιαστικό: μια ενεργή συνομιλία με τον χρόνο και την ιστορία.
Το έργο είναι πάντα ένας συνδυασμός της παράστασης που κατευθύνεται προς το κοινό και των συνειρμών, των εντυπώσεων και των βιωμάτων που το κοινό φέρνει σε ό,τι παρακολουθεί, γεγονός που αλλάζει με τα χρόνια. Οι λέξεις που φτάνουν, σήμερα, στην πλατεία γίνονται αντιληπτές με νέο τρόπο.
Στη σκηνή Η της Πειραιώς 260, το θέατρο και τα εικαστικά συναντούν τον πολιτικό στοχασμό. Στην εκδοχή του Κέντριτζ παρακολουθούμε τον κλασικό ήρωα του Γκαίτε, ως εκπρόσωπο του δυτικού ανθρώπου να πουλάει την ψυχή του στο διάβολο και να ξεκινά ένα σαφάρι, λεηλατώντας την αφρικανική γη και τους λαούς της στην αναζήτησή του για γνώση και εξουσία.
Πάνω από όλα όμως το υπαρξιακό και φιλοσοφικό ερώτημα του έργου παραμένει βαθύ και ουσιαστικό, ακόμη και τριάντα χρόνια μετά: «Είμαστε διατεθειμένοι να προδώσουμε τον εαυτό μας και να κάνουμε ένα καταστροφικό συμβόλαιο με τον διάβολο με στόχο το κέρδος;»
Το εικαστικό αποτέλεσμα της παράστασής είναι τόσο άρτιο που ρουφάει τον θεατή, συνδυάζοντας ετερόκλητα στοιχεία από αιώνες εικαστικής ιστορίας. Τα βίντεο διατηρούν την αισθητική του πρώτου ανεβάσματος, δημιουργώντας έναν vintage κόσμο, που γοητεύει με παλιές καρτ ποστάλ και κολλάζ που μοιάζουν να ξεπηδούν από ημερολόγια αποικιοκρατών. Σαν ένα παιχνίδι άλλης δεκαετίας, το view master. **
Ξέχωρα όμως από την αισθητική αρτιότητα, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι στα σύμβολα που περνάνε από την οθόνη: μύγες που διαμελίζονται, περίστροφα, σιδηρόδρομοι που διέσχισαν τη γη για να κλέψουν τα ορυκτά της, το (χρυσό) κουτάλι που τρώει ο αποικιοκράτης και το ρουφάει η γη, φτάνοντας στους νεκρούς που έχουν θυσιαστεί για το δικό του όφελος και τελικά, η ίδια η ύπαρξη που είναι ένα “απεχθές βάρος”.
Μεγάλες πρωταγωνίστριες της παράστασης είναι οι μαριονέτες(σε φυσικό μέγεθος), οι οποίες παραμένουν ουσιαστικά αμετάβλητες, από το πρώτο ανέβασμα, εδώ και τρεις δεκαετίες. Το μόνο που άλλαξε είναι τα χέρια των αρχικών ερμηνευτών, που πλέον είναι γέρικα για να τις κινούν και έτσι αντικαταστάθηκαν με νεότερα και δυνατότερα ( Handspring Puppet Company ).
Οι εφτά ηθοποιοί (Eben Genis, Atandwa Kani, Mongi Mthombeni, Wessel Pretorius, Asanda Rilityana, Buhle Stefane, Jennifer Steyn) σ’ ένα σεμινάριο τεχνικής, με άρτιο συγχρονισμό, καταφέρνουν να δώσουν ζωή στις φιγούρες, σε σημείο που πολλές φορές, είναι σαν να παρακολουθείς ζωντανούς ηθοποιούς επί σκηνής.
Επιτυγχάνουν και ενορχηστρώνουν ένα πολυεπίπεδο τελετουργικό, ενσωματωμένο στην αισθητική του σκηνοθέτη. Παράλληλα η σκανδαλιάρικη διάθεση της ομάδας, σε πολλά σημεία, κάνει ακόμα πιο ενδιαφέρουσα την ιστορία, μπολιάζοντας την με τις απαραίτητες δόσεις χιούμορ. Ενώ, η μουσική των James Phillips & Warrick Sony απογειώνει το σύνολο και ολοκληρώνει τη σκηνική μυσταγωγία.
Το «Faust in Africa!» είναι κάτι περισσότερο από μια θεατρική παράσταση, είναι μια εμπειρία θέασης, μια σύμπραξη υποκριτικής και τεχνολογίας, ένα αλληγορικό παραμύθι για την αποικιοκρατία. Ο Ουίλλιαμ Κέντριτζ μέσα από το εύρημα του Φάουστ, μας καλεί να αναρωτηθούμε: «Ποιοι είναι οι σημερινοί Μεφιστοφελείς και πόσο αίμα μπορεί να χυθεί για το κέρδος;» Σας θυμίζει κάτι;
*O Kentridge ως εικαστικός έχει ιδιαίτερη σχέση με την Ελλάδα, όπου έχει παρουσιάσει συχνά εκθέσεις και εγκαταστάσεις του. Ως σκηνικός δημιουργός εμφανίστηκε πρώτη φορά στη Στέγη με την περφόρμανς Refuse the hour το 2012 και ακολούθησε το Ο Υμπύ και η επιτροπή της αλήθειας το 2014. Στο Φεστιβάλ έχει ξαναπαρουσιαστεί με τη βιντεοεγκατάσταση I am not me, the horse is not mine το 2010 (σε συνεργασία με την Γκαλερί Μπερνιέ) και με την προβολή More Sweetly Play the Dance το 2017 στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, αλλά είναι η πρώτη φορά που φιλοξενείται σκηνικό έργο του. Oι δύο όπερές του SIBYL και The Head & the Load παρουσιάστηκαν στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) το 2021 και το 2023 αντίστοιχα.
** Το view master ήταν ένα παιχνίδι που έμοιαζε με κιάλια. Στο μπροστινό του μέρος είχε μια υποδοχή, στην οποία τοποθετούνταν ένας χάρτινος δίσκος με φωτογραφίες. Κάθε μια από αυτές ήταν μια στατική τρισδιάστατη εικόνα.
Γιώτα Δημητριάδη
Faustus in Africa!,Ουίλλιαμ Κέντριτζ, Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, Πειραιώς 260, Handspring Puppet Company,Eben Genis, Atandwa Kani, Mongi Mthombeni, Wessel Pretorius, Asanda Rilityana, Buhle Stefane, Jennifer Steyn,James Phillips & Warrick Sony
