21/09/2021

Ο νόμος του ισχυρού – Διδακτικές ιστορίες #21

Ο νόμος του ισχυρού

Ο νόμος του ισχυρού

Ανάθεμά σε βασιλιά και τρις ανάθεμά σε,

με το κακό οπού ‘καμες με το κακό που κάνεις.

Στέλνεις, δένεις τους γέροντες, τους πρώτους, τους παπάδες

να μάσεις παιδομάζωμα, να κάμεις γενιτσάρους.

Κλαιν’ οι γοναίοι τα παιδιά, κ’ οι αδερφές τ’ αδέρφια,

Κλαίω κ’ εγώ και καίγομαι και όσο ζω θα κλαίγω.

Πέρσι πήραν το γιόκα μου, φέτος τον αδερφό μου.

 

Έχουμε πάρα πολύ καιρό να ταξιδέψουμε στον Οθωμανικό χωροχρόνο, και επειδή αυτό σχεδόν αποτελεί ύβρη για τον οποιονδήποτε που ενδιαφέρεται για την ιστορία του Ελλαδικού χώρου, σήμερα θα ασχοληθούμε με τον επαχθέστερο φόρο που κλήθηκαν να πληρώσουν οι υπήκοοι του πατισάχ.

Με το παραπάνω δημοτικό τραγούδι εκφράζεται η βαθιά θλίψη των γονιών όπου έχαναν τα παιδιά τους στα πλαίσια του παιδομαζώματος ( devsirme ), που εφαρμοζόταν κατά την διάρκεια της Οθωμανοκρατίας. Τι ήταν ουσιαστικά; Η βίαιη αρπαγή παιδιών κυρίως χριστιανών, τα οποία εξισλαμίζονταν, εκπαιδεύονταν σε Οθωμανικό περιβάλλον όπως θα δούμε, και προορίζονταν για την στελέχωση του σουλτανικού παλατιού, του τάγματος των γενίτσαρων, αλλά και γενικότερα της κρατικής διοίκησης. Όπως καταλαβαίνουμε λοιπόν αυτός ο θεσμός ( νόμος του κράτους ) αποδεκάτισε στην κυριολεξία τους νεανικούς χριστιανικούς πληθυσμούς των περιοχών όπου προκρίνονταν για να εφαρμοστεί.

Η εισαγωγή του θεσμού είναι ακόμα ακαθόριστη σύμφωνα με τις πηγές. Πιθανόν να ξεκίνησε  στα τέλη του 14ου αι, και να άρχισε να παρακμάζει κατά τα τέλη του 16ου. Εύλογα θα μπορούσε κάποιος να συμπεράνει ότι σκοπός του παιδομαζώματος ήταν ο εξισλαμισμός, κάτι τέτοιο όμως θα ήταν βεβιασμένο. Άλλωστε βάσει θρησκείας και ιερού νόμου οι λαοί της βίβλου προστατεύονταν, στην πράξη όμως η κρατική σκοπιμότητα έκανε τους σουλτάνους να παραβλέψουν κάποιες βασικές αρχές του Ισλάμ. Αυτή τους η επιλογή ίσως να οφείλετε και στην αδυναμία να εμπιστευτούν καίριες θέσεις σε ανθρώπους του στενού περίγυρου τους.

Πριν δούμε την διαδικασία αξίζει να αναφερθεί ότι από αυτό το φόρο του αίματος που εφαρμόστηκε κυρίως στη Βαλκανική, απαλλάσσονταν φυσικά οι Μουσουλμάνοι, κάτοικοι πόλεων με προνόμια κυρίως λόγω του ότι συνθηκολόγησαν την παράδοση τους ( μία τέτοια πόλη ήταν τα Γιάννενα π.χ ), τα μέλη των συντεχνιών, οι Εβραίοι και γενικότερα όσοι παρείχαν κάποιου είδους υπηρεσία στους Οθωμανούς που τους καθιστούσε ‘’πολύτιμους’’ ( φύλαξη ορεινών περασμάτων, παροχή πρώτων υλών στην υψηλή πύλη κ.α ).

Η διαδικασία της στρατολόγησης ήταν απλή και έδινε μία ξεκάθαρη εικόνα του δικαιώματος ζωής και θανάτου που είχε ο εκάστοτε σουλτάνος πάνω στις ζωές των υπηκόων του. Που είναι το παράξενο θα μου πείτε τώρα; Ελάχιστους σουλτάνους μπορώ να θυμηθώ όπου έβλεπαν έστω και ένα ελάχιστο ευδιάκριτο όριο στην εκ φύσεως απεραντοσύνη της εξουσίας τους.

Ο πατισάχ  λοιπόν εξέδιδε ένα φιρμάνι στο οποίο αναφέρονταν όλες οι λεπτομέρειες της διαδικασίας και ο αριθμός των παιδιών που έπρεπε να συλλεχθούν. Στη συνέχεια ο αρχηγός των γενίτσαρων με επιστολή ενημέρωνε τους καδήδες των επαρχιών όπου θα γινόταν το παιδομάζωμα εφιστώντας τους την προσοχή. Με κράχτες γινόταν η ανακοίνωση του τόπου και της ώρας συγκέντρωσης των παιδιών, όπου ήταν επιφορτισμένοι να μαζέψουν Οθωμανοί αξιωματούχοι με τη συνδρομή των κοινοτικών αρχών και ιερέων που προσκόμιζαν τα μητρώα βαπτίσεων. Μην βιαστείτε να τους κατακρίνετε, δεν υπήρχε άλλη επιλογή, έπρεπε να συνεργαστούν.

Η διαλογή αφορούσε ηλικίες από 7 έως 20 ετών το πολύ, και ανύπαντρα. Με την συνδρομή ενός γιατρού επιλέγονταν τα πιο αρτιμελή, όμορφα, ρωμαλέα και έξυπνα παιδιά, όπου καταγράφονταν σε διπλό κατάστιχο για να γίνει σωστά η διασταύρωση στην Πρωτεύουσα. Η αμοιβή του αξιωματούχου που συνόδευε υπ’ ευθύνη του τα αγόρια μέχρι την πρωτεύουσα, ήταν η αρπαγή μερικών δεκάδων ακόμα όπου τα πουλούσε καθ’ οδών.

Ξυρισμένα γουλί και ομοιόμορφα ντυμένα λοιπόν μετά από πορεία αρκετών ημερών έφταναν στην Κων/πολη όπου ομολογούσαν πίστη στο Ισλάμ. Στη συνέχεια παρουσία του ίδιου του σουλτάνου και του μεγάλου βεζύρη,  γινόταν και δεύτερη διαλογή με σκοπό να προκύψει η μελλοντική ομάδα των "ίτς ογλάν" που θα ήταν στην άμεση υπηρεσία του σουλτάνου, φυσικά διαλέγονταν τα πιο ικανά απ’ όλες τις απόψεις παιδιά. Μια δεύτερη ομάδα προοριζόταν για την επάνδρωση των γενιτσαρικών ταγμάτων.

Την εκπαίδευση των ιτς ογλάν αναλάμβαναν οι γνωστοί για την αυστηρότητα τους λευκοί ευνούχοι. Τα αγόρια μάθαιναν την Τουρκική γλώσσα την ισλαμική πίστη, την χρήση όπλων και γενικά λάμβαναν γνώσεις με σκοπό να υπηρετήσουν την κρατική μηχανή. Έπειτα από 14 χρόνια εκπαίδευσης οι 40 πιο άξιοι αναλάμβαναν την φρούρηση του σουλτάνου και την φροντίδα του. Όταν η θητεία τους έληγε ο σουλτάνος τους διόριζε σε ανώτατες θέσεις  και σε υψηλά αξιώματα. Συχνά τους έδινε για συζύγους τις αδερφές του και τις κόρες του. Όπως καταλαβαίνουμε, από το παιδομάζωμα προερχόταν σε μεγάλο βαθμό ένα μέρος της Οθωμανικής ελίτ.

Τα αγόρια τώρα που δεν διέθεταν τα απαραίτητα προσόντα νοικιάζονταν έναντι αμοιβής σε Τούρκους μεγαλογαιοκτήμονες κυρίως, μυούνταν στον ισλαμικό τρόπο ζωής και μετά επέστρεφαν στα ανάκτορα και  εισέρχονταν και αυτά στους γενίτσαρους.

Πώς μπορεί τώρα κάποιος να σχολιάσει αυτό τον θεσμό;  Να τον καταδικάσει; Να πει πόσο απάνθρωπος ήταν; Αυτά εξυπακούονται νομίζω ιδίως για τους ιστορικούς. Ακόμα και αν τον εντάξουμε στον κανόνα σκληρότητας της εποχής του, ο θεσμός του παιδομαζώματος υπήρξε ο πλέον απάνθρωπος ψυχολογικά. Αρκεί να πούμε ότι κάποιοι γονείς για να αποτρέψουν την αρπαγή των παιδιών τους τα ακρωτηρίαζαν.

Πάντα προσπαθούσα να είμαι ψύχραιμός ως προς την αντιμετώπιση της Οθωμανικής περιόδου, για ό,τι αυτή κληροδότησε στο νεοέλληνα. Από τον Ελλαδικό χώρο πέρασαν αμέτρητοι κατακτητές ανά τους αιώνες και όλοι κάτι άφησαν και κάτι πήραν. Η περίοδος των Οθωμανών υπήρξε ιδιαιτέρα σκοτεινή για κάποιες περιοχές της Ελλάδας. Αλλού άφησε μάλλον θετική κληρονομιά όπως στην Ήπειρο και ιδίως στα Γιάννενα, όπου αυτή την περίοδο γνώρισαν στιγμές πραγματικής ακμής σε όλα τα επίπεδα, αλλού πάλι άφησαν σαν ενθύμιο μόνο εφιάλτες στα μυαλά των ανθρώπων, παρόμοιους φαντάζομαι με εκείνους του Μπίλι Χέιζ στο εξπρές του μεσονυκτίου.

 Η Κρήτη για παράδειγμα στους δυο + αιώνες της Τουρκοκρατίας που διαδέχθηκαν την φωτεινή αναγεννησιακή Ενετική κατοχή, έζησε ένα σκοτάδι από τα πιο βαθιά, βιώνοντας με άσχημο τρόπο το κακό πρόσωπο των Οθωμανών.

Αν σήμερα περπατήσετε στο Ηράκλειο θα συναντήσετε περισσότερα Ενετικά απομεινάρια παρά Οθωμανικά, κάτι που δεν ταιριάζει με τους χρόνους. Στα Γιάννενα πάλι θα συναντήσετε περισσότερα Οθωμανικά. Αυτό σημαίνει πολλά νομίζω.

Χάρης Φιλιππάκης

 

(Συνολικές Επισκέψεις 245, 1 επισκέψεις σήμερα)

mm
About Χάρης Φιλιππάκης 71 Articles
Ο Χάρης Φιλιππάκης συχνά αυτοαποκαλείται ιστορικός. Έχει αποφοιτήσει από κάποιο τμήμα ιστορίας και αρχαιολογίας. Συνήθως μιλάει για ιστορία και πιο συγκεκριμένα για το Βυζάντιο και την αρχαία Ρώμη. Προσπαθεί βέβαια να μην κάνει διακρίσεις.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*