Δεν έχω μπει ποτέ στην διαδικασία να γράψω για το πολυτεχνείο, αφενός γιατί αισθάνομαι «μικρός» απ’ όλες τις απόψεις και αφετέρου γιατί δεν το είχα αποδελτιώσει πλήρως μέσα μου ως ιστορικό και κοινωνικό γεγονός.
Όταν αναλύουμε επαναστάσεις και εξεγέρσεις, οφείλουμε να είμαστε ιδιαιτέρως προσεκτικοί όσον αφορά τα αποτελέσματα των συλλογισμών μας, εφόσον έχουμε κάνει συλλογισμούς και δεν αναπαράγουμε άκριτα «μασημένη τροφή». Όπως εγώ βλέπω το πολυτεχνείο, αυτό υπήρξε μία πράξη ύψιστης αντίστασης της νεολαίας, μέσα σε ένα γενικότερο κλίμα βολέματος και «υπνηλίας» της κοινωνίας πλειοψηφικά. Αυτή ήταν και η ιστορική του καινοτομία. Ότι μέσα σε αυτό το κοινωνικό περιβάλλον, μία ομάδα φοιτητών και φοιτητριών και όχι μόνο, χωρίς να αναλογίζεται τις επιπτώσεις της πράξης, αντιστάθηκε στην ύπνωση και το βόλεμα μιας κοινωνικής πλειοψηφίας που ανεχόταν την χούντα σε μεγάλο βαθμό. Κατ’ επέκταση αντιστάθηκε και στο ίδιο το καθεστώς φυσικά.
Αντιστάθηκε σε «χορτάτους» αστούς, γονείς, συγγενείς, στο «κάτσε στ’ αυγά σου», σε μια κοινωνική πλειοψηφία που για μεγάλο διάστημα ανεχόταν την καταπάτηση των ελευθεριών της, επειδή θεωρούσε ότι αυτό είναι το αντίδοτο στην πολιτική ανωμαλία της δεκαετίας του 1960.
Μπορεί πολλά από αυτά τα παιδιά να μην αναλογίζονταν καν που θα έφταναν τα πράγματα, όμως απέδειξαν πως καμιά φορά η «άγνοια» κινδύνου, σε ρίχνει στην μάχη χωρίς περιστροφές και ή θα λιποτακτήσεις ή θα την δώσεις σαν να μην υπάρχει αύριο. Σαν να μην υπάρχει άλλη επιλογή.
Βγήκαν νικητές σε πρώτη φάση;
Όχι, βγήκαν λαβωμένοι όμως η «θυσία» τους και η ήττα ήταν στην πράξη νίκη, όπως και για κάθε εμπροσθοφυλακή. Δεν απονομιμοποίησαν την χούντα θεωρώ. Άλλα γεγονότα το έπραξαν αυτό. Της έδωσαν όμως ένα τεράστιο «επικοινωνιακό» χτύπημα το οποίο δρομολόγησε μία σειρά από σοβαρές εξελίξεις.
Η πιο σωστή προσέγγιση που έχω ακούσει είναι από έναν πρωταγωνιστή. Τον Σταύρο Λυγερό, ο οποίος παρεμπίπτοντος ουδέποτε θέλησε να εξαργυρώσει τίποτα από την γενναία του πράξη.
Στην ουσία η εξέγερση του πολυτεχνείου «έκαψε το πείραμα Μαρκεζίνη» έχει πει. Ήταν μόνο αυτή η συμβολή της; Σε πολιτικό επίπεδο ναι και ήταν τεράστια για την αλληλουχία των γεγονότων. Σε όλα τα υπόλοιπα πεδία ήταν πολλά περισσότερα.
Το κυριότερο κατ’ εμέ απ’ όσα έχω ακούσει, σαν παρατηρητής και ιστορικά ενδιαφερόμενος, ήταν η διάσωση της αξιοπρέπειας μία ολόκληρης κοινωνίας που ήταν για πολλούς λόγους υπνωτισμένη από το «παραισθησιογόνο» της ευταξίας και της προκοπής.
Τι έκανε αυτή την νεολαία να φτάσει στο σημείο αυτό, συν τοις άλλοις;
Η υποδομή της, το πνευματικό της επίπεδο, τα διαβάσματα της, η αμφισβήτηση με την οποία ήταν μπολιασμένη και η κριτική της ικανότητα. Τα χρυσά πνευματικά μεταπολεμικά χρόνια τα οποία σταμάτησαν βίαια το 1967.
Αυτά τα χρόνια που γέννησαν όλα όσα θα έπρεπε να μας κάνουν περήφανους ως νεοέλληνες σε πνευματικό επίπεδο. Γεννήματα δικά μας και όχι μακραίωνων προγόνων.
Το πολυτεχνείο ζει και θα ζει όχι από κάποια πολιτική εμμονή ή από την ανάγκη για τα likes και τις καρδούλες του κάθε επηρμένου ταγού. Θα ζει γιατί υπήρξε εξεγερσιακή πράξη-τομή. Γιατί ήταν εκτός του στερεωμένου κοινωνικού περιβάλλοντος και πλαισίου στο οποίο ξέσπασε και έδρασε, όπως όλες οι μεγάλες επαναστάσεις ιστορικά.
Κανένα από όλα αυτά τα μεγάλα, τα θεμελιώδη, δεν συνέβησαν σε περιβάλλον πολιτικής ασφαλείας και ελευθερίας της κριτικής.
Έσπασαν έναν ιστορικό τροχό ή τουλάχιστον τον ράγισαν, ακόμα και όταν απέτυχαν.
Αυτό ήταν και το πολυτεχνείο και γι’ αυτό θα μνημονεύεται νομίζω.
Χάρης Φιλιππάκης
