«Το χρονικό ενός δυσλεκτικού» είναι μια από τις πιο απολαυστικές παραστάσεις με σπουδαία ερμηνεία από αυτές που έχω δει φέτος. Παίζεται στο Θέατρο 104, βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Γιάννη Πάσχου, σε σκηνοθεσία Ντίνου Ψυχογιού.
Ο Δημήτρης Μαμιός με τα εκφραστικά μάτια του με κοιτάζει βαθιά μέσα μου, κι άλλους θεατές, σε διάφορα σημεία του έργου μετατρέποντας αυτόν τον μονόλογο σε μια βαθιά διαλεκτική διαδικασία.
Μια διασκεδαστική παράσταση που μιλάει για αλήθειες που ίσως να έχεις βιώσει ως παιδί, ως γονιός, ή απλώς να τις έχεις ακούσει.
Η δυσλεξία του ήρωα, ο σκληρός πατέρας και η ανεκτική μητέρα, το περιβάλλον που τον απορρίπτει και η προσπάθειά του να αγαπηθεί.
Ο Δημήτρης Μαμιός αποκαλύπτει στην κουβέντα που ακολουθεί γιατί κάνει αυτή την παράσταση και πόσο σημαντικό είναι για την καλλιτεχνική του οντότητα η πολυτέλεια που έχει αυτή την περίοδο να κάνει αυτό που θέλει για τους λόγους που θέλει.
Μιλήσαμε για το στίγμα και πώς ακολουθεί κάποιον από την παιδική του ηλικία αλλά και την ίδια τη θεατρική διαδικασία και τον «διάλογο» που αναπτύσσεται μεταξύ σκηνής /ηθοποιών και θεατών.
Μου εξομολογήθηκε το κόλλημα με τους κατά συρροήν δολοφόνους και πώς θα ήθελε να είναι εγκληματολόγος να λύνει υποθέσεις!
Στο τέλος της συνέντευξης όλες οι λεπτομέρειες για την παράσταση!
Συναντηθήκαμε σε ένα καφέ στο Γκάζι. Στον πάνω όροφο κάποιοι ηθοποιοί πρόβαραν ένα έργο, παραδίπλα μας κυρίες της γειτονιάς, μάλλον σε ένα ζηλευτό ζουρ-φιξ λέγανε για τα μαλλιά τους, τον χασάπη, την ακρίβεια και τον γιο της μιας που κάτι της είχε κάνει. (πόσο μ’ αρεσει να «κλέβω» τις κουβέντες που ακούω τριγύρω μου. Ευτυχώς ήρθε ο Δημήτρης και πιάσαμε μια ειλικρινή κουβέντα λες και γνωριζόμασταν χρόνια.
Αυτή η ειλικρίνεια που διέκρινα στη σκηνή του θεάτρου ήταν άλλωστε η αφορμή να τον συναντήσω από κοντά!
Αλλιώς τα είχα υπολογίσει να ξεκινήσω αλλά έτσι όπως βρεθήκαμε και πιάσαμε την κουβέντα η πρώτη ερώτηση μου είναι: πόσες δουλειές πρέπει να κάνει ένας ηθοποιός για να ζήσει ως ηθοποιός;
Σίγουρα όχι μία. Μακάρι να μπορούσαμε να κάνουμε μόνο μία. Είναι ωραίο να μπορείς να επικεντρωθείς σε ένα πράγμα. Ποιος ζει όμως… είναι καθαρά οικονομικό το θέμα.
Τι δουλειές έχεις κάνει, ξεκινώντας, προκειμένου να χρηματοδοτήσεις το όνειρό σου;
Σε πιο μικρή ηλικία έκανα τη λεγόμενη «θεατρική επένδυση», δηλαδή χωρίς να πληρώνομαι, μέχρι να δουν τη δουλειά μου. Είναι πολύ σημαντικό σ’ αυτό το χώρο να μπορείς να δείξεις τη δουλειά σου, ποιος είσαι …να γνωριστούμε. Ευτυχώς τα τελευταία δέκα χρόνια ζω μόνο από τη δουλειά μου!
Συγγνώμη: δεν υπάρχει σ’ αυτό ένα είδος εκμετάλλευσης; Μετά από πόσο καιρό «μαθαίνεσαι», «βλέπουν τη δουλειά σου»;
Ειδικά στις αρχές υπάρχει … το θέμα είναι για πόσο το ανέχεσαι. Γενικά δεν πρέπει να ανεχόμαστε τέτοιες συμπεριφορές. Αλλά, μιλώντας πολύ προσωπικά, όταν ξεκινάω και δεν έχω μαμά- μπαμπά να με στηρίξουν στο χώρο, δεν έχω λεφτά για δική μου παραγωγή, πρέπει κάτι να κάνω ώστε να δείξω τη δουλειά μου και να εξελιχθώ. Νομίζω όλες οι δουλειές έχουν μια εκμετάλλευση στην αρχή. Οι ασκούμενοι δικηγόροι, ας πούμε, δεν τους εκμεταλλεύονται , στην αρχή; Λογιστής… που στα φορτώνουν όλα στην αρχή. Στην τέχνη και στο θέατρο ίσως είναι λίγο περισσότερο … δεν ξέρω!
Πάμε στην παράσταση σας: Το χρονικό ενός δυσλεκτικού. Η λέξη όμως «δυσλεκτικός» ή η φράση «είμαι δυσλεκτικός» δεν ακούγεται.
Είναι μια επιλογή του συγγραφέα, Γιάννη Πάσχου. Κάτι που σε τυραννάει και σε έχει στιγματίσει δεν το αναφέρεις καν. Λες πώς το βίωσα. Αλλά δεν το ονοματίζεις γιατί είσαι ακόμη στιγματισμένος από αυτό. Αν το πεις το ξορκίζεις…; Δεν ξέρω.
Τι είναι το στίγμα για ένα παιδί, έναν ξένο, έναν/μια που τον χαρακτηρίζουν για σεξουαλικές ή θρησκευτικές πεποιθήσεις. Πώς το βιώνεις αυτό;
Αυτό που λέμε «το στίγμα» είναι ο λόγος που κάνω αυτή την παράσταση. Με αφορά γιατί και εγώ ως παιδί ήμουν στιγματισμένο όχι γιατί ήμουν ξένος… Όλοι κουβαλάμε μια πλευρά του «στίγματος». Αυτό που προσπαθώ να καταλάβω είναι αυτό που έχουμε … γιατί το έχουμε. Το ξεπερνάμε, μπορούμε να το ξεπεράσουμε; Αν δεν … πόσο πολύ μας επηρεάζει και μας καθορίζει ένα «στίγμα» που μας έχουν φορέσει οι άλλοι. Στιγματίζουμε εμείς τους άλλους; Δεν έχω βρει απάντηση ακόμη απλώς έχω έρθει πιο κοντά του.
Εσύ με ποιον τρόπο ήσουν «στιγματισμένος», που μου ανέφερες;
Ήμουν παιδί χωρισμένων γονιών και αυτό πριν πολλά χρόνια, όταν ήμουν παιδί ήταν σκληρό. Οι γονείς των άλλων παιδιών τους έλεγαν «μην κάνετε παρέα μ’ αυτόν, είναι χωρισμένοι οι γονείς του, η αδελφή του είναι «έτσι» αυτός είναι αλήτης και ξαφνικά μένεις μόνος. Πολλή μοναξιά.
Και πώς το αντιμετώπισες;
Ε, αυτό είναι τότε… δεν το αντιμετώπισα. Μετέπειτα κατάλαβα. Επιβίωσα πάντως. Με πλήγωνε κα με στενοχωρούσε. Με βοήθησε η μάνα μου. Έβρισκα διεξόδους σε άλλα πράγματα: γυμναστική, να πηγαίνω μακρινές βόλτες, να τρέχω, ν’ ακούω μουσική. Τρόποι διαφυγής. Αυτή είναι μια αντιμετώπιση.
Το θέατρο ήταν μια απ’ αυτές τις διεξόδους;
Ε, ναι! Αλλά αυτό ήρθε αργότερα. Ήρθε στα 19 μου και μέχρι τότε είχα ήδη διαμορφωθεί. Βεβαίως εξακολουθεί να είναι και τώρα πια με έχει κατακτήσει τόσο πολύ που δεν ξέρω τι άλλο θα μπορούσα να κάνω στη ζωή μου πια, έξω από το θέατρο.
Δεν το έχεις σκεφτεί όμως ποτέ;
Πολλά σκέφτομαι. Η αδελφή μου είναι εγκληματολόγος. Πολύ θα ήθελα να σκέφτομαι τον εαυτό μου ως εγκληματολόγο. Μ’ αρέσουν τα αστυνομικά… Κι όχι μόνο για να το δουλέψω για κάποια παράσταση. Και κανονικά … (γελάει) θα ήθελα να το κάνω! Να βρεθώ σε μια υπόθεση, να βάζω κάτω τα στοιχεία, να κάνω την έρευνα. Η έρευνα είναι που μου κεντρίζει πολύ! Πάντως και χωρίς να είμαι … μελετάω πολύ τους serial killers. Όλες τις μεγάλες ιστορίες από τον Μάνσον και τους Μενέντεζ μπράδερς μέχρι τον κανίβαλο του Μιλγουόκι. Μ’ ενδιαφέρει να καταλάβω πως γίνεται αυτό το …twist στο κεφάλι και πώς ξεκινάει.
Και για να ξανάρθω στην παράσταση: πώς ξεκινάει κάτι από την παιδική ηλικία και πώς οι γονείς σου μπορεί να σε διαμορφώσουν σε κάτι πολύ ακραίο.
Πώς η μάνα ορίζει τη σεξουαλικότητα και πώς ο πατέρας τη βία και το θυμό που κουβαλάς.
Ωραία, ας γυρίσουμε στον ήρωα της παράστασης με τον επικριτικό πατέρα και μια ανεκτική μητέρα. Πώς δούλεψες το ρόλο;
Κοίτα αυτό ο παιδί έχει όντως τους γονείς που λες αλλά οι γονείς του είναι και οι δύο δάσκαλοι. Κατάφερε τελικά, έστω και με τη στιγματισμένη δυσλεξία που είχε να μπει στο Πανεπιστήμιο. Πάρα το γεγονός ότι το «στίγμα» του ήταν ότι είναι άχρηστος.
Ένα βράδυ μετά την παράσταση ένας κύριος μεγάλης ηλικίας με βρήκε και κλαίγοντας μου είπε «εγώ ήμουν δυσλεκτικός και ήμουν ο τρελός του χωριού», τότε… και μου είπε «ευχαριστώ»
Το σημαντικό λοιπόν είναι η δουλειά για τη συνύπαρξη. Δεν το λέω για το «ευχαριστώ» Για την επικοινωνία το λέω.
Η παράσταση, αν και μονόλογος, μου έδωσε σε πολλά σημεία την εντύπωση ότι κάνεις έναν «διάλογο» με συγκεκριμένους θεατές που τους κοιτάς κατάματα και τους απευθύνεσαι, με έναν τρόπο. Είναι σωστό αυτό που λέω;
Ναι η παράσταση είναι και ένας διάλογος. Γιατί αυτό που συμβαίνει στη σκηνή αφορά κι εσένα κι εμένα, εμάς.
Η παράσταση, το θέατρο είναι μια αφορμή για να μπαίνει ο θεατής πιο βαθιά στον εαυτό του. Αν μπορεί και αν θέλει. Δεν είναι υποχρεωτικό.
Θυμάσαι, πριν γίνεις ηθοποιός, μια παράσταση που είχες δει και σου γέννησε αυτές σκέψεις/διαπιστώσεις, αυτή την ανάγκη ενός διαλόγου με τον εαυτό σου με βάση αυτά που είδες;
Σκέφτηκα το «Αίμα Κακό» του Άρη Ρέτσου. Είχα πάει με τη μητέρα μου. Μονόλογος και αυτός. Κοίτα να δεις. Τώρα το συνειδητοποιώ. Το θαύμασα – και την παράσταση και το Θέατρο. Η παράσταση βασιζόταν στο «Μια εποχή στην κόλαση» του Αρθούρου Ρεμπώ. Θυμάμαι τον Άρη Ρέτσο στην πάνω σκηνή του Bios. Και μού έρχεται στο μυαλό τώρα η βραδιά εκείνη. Με τη μητέρα μου, να προσπαθούμε να περάσουμε ανάμεσα στον κόσμο να φτάσουμε πάνω και είχα ακούσει το She’s lost Control των Joy Division, και ήμουν σε τέτοια φάση γιατί δε μπορούσα να προχωρήσω και όλα διαμόρφωναν ένα σκηνικό… και είχα χάσει τη μάνα μου – πάντα το είχα αυτό αγωνία. Τελικά βρεθήκαμε στο θέατρο… Καλά έρχονται οι σκέψεις … και κοίτα τώρα συνειδητοποιώ που στα λέω ότι αυτή παράσταση παιζόταν σε μια μικρή σκηνή, όπως η δική μας τώρα …κοίτα να δεις…
Ένιωσα την έξαψη τότε! Την έξαψη. Κάτι συμβαίνει εδώ… ήταν σαν να με καθοδηγούσε κάπου.
Και τώρα έφτασα να κάνω κι εγώ έναν μονόλογο…
Αισθάνεσαι, ως ηθοποιός, ότι είσαι κομμάτι μιας «αλυσίδας» σε σχέση με τη θεατρική παράδοση και τους παλαιότερους ηθοποιούς; Σαν να παίρνεις μια σκυτάλη που τη δίνεις μετά εσύ;
Σίγουρα έχω μάθει – κουβαλάω πράγματα που έμαθα από σπουδαίους ηθοποιούς, που κι αυτοί «κουβαλάνε» την εμπειρία ετών στο θέατρο. Εγώ είμαι πάντα έτοιμος να ακούσω και ακούω!
Η γνώση και η εμπειρία που μου δόθηκε από τους μεγαλύτερους, προσπαθώ κι εγώ να τη μεταφέρω σε άλλους. Έτσι γίνεται ένας ηθοποιός: σε σχέση με αυτούς που γνωρίζει, με τις δουλειές που κάνει, με τα κείμενα που καταπιάνεται, με τη μελέτη που κάνει ο ίδιος μόνος του.
Πώς είναι η θεατρική παιδεία στην Ελλάδα;
Γενικά οι σχολές σου δίνουν ερεθίσματα. Δεν βγαίνεις ηθοποιός από μια σχολή. Η σχολή σου δείχνει διαδρομές. Μετά εσύ κάθεσαι, δουλεύεις και επιλέγεις και ανακαλύπτεις ποιος είσαι μέσα σε όλο αυτό.
Από πού περνάει αυτό που λες για τους ηθοποιούς «να έχει κάνει δουλειά με τον εαυτό του»;
Η ψυχανάλυση ας πούμε σε κάνει πολύ καλύτερο ηθοποιό. Σε κάνει πιο ειλικρινή μ’ αυτό που βιώνεις. Άρα θα είσαι ειλικρινής και με αυτό που λες στον θεατή.
Ας πούμε ως παράδειγμα ότι πρέπει να παίξω έναν ρόλο ερωτευμένου. Να μιλήσω για τον έρωτα. Όταν είμαι νεαρός άλλο πράγμα θα πω σε σχέση με την τωρινή εμπειρία των 35 ετών μου που έχω ζει και θλίψη και απώλεια χωρισμού κλπ.
Ο θεατής τελικά βλέπει την άποψη του ηθοποιού πάνω στο εκάστοτε θέμα – και φυσικά σε σχέση με την άποψη του σκηνοθέτη. Αλλά και πάλι η αντίληψη και πώς κατανοώ αυτό που θέλει ο σκηνοθέτης περνάει από μένα. Κατανοώ τα πράγματα από τα δικά μου βιώματα. Αν κάνω λοιπόν δουλειά με τον εαυτό μου … ε δε γίνομαι καλύτερος ηθοποιός;
Υπάρχουν αυτό που λέμε «τα SOS» διαβάσματα- ας πούμε «πέντε βιβλία» για κάποιον που θέλει να πει ότι κάνει δουλειά με τον εαυτό του για το θέατρο;
Δεν νομίζω ότι υπάρχει αυτό. Η νοοτροπία του να θες να εξελίσσεσαι είναι το σημαντικό. Και θα τα βρεις. Να ξέρεις ότι δεν τα ξέρεις όλα και να θες να μάθεις!
Έχεις συγχρωτιστεί με «ξερόλες»; Τι κάνεις πώς τους αντιμετωπίζεις;
Ε ναι. Υπάρχουν πολλοί. Δεν μπορείς να κάνεις διάλογο με τέτοιους ανθρώπους. Τι να κάνω; Είναι μοναχικοί αυτοί οι άνθρωποι. Δεν ξέρω τι να τους κάνω…
Στο θέατρο η έπαρση, η οίηση, το ψώνιο να το πω απλά υπάρχει. Πώς το αντιμετωπίζεις;
Πάντου υπάρχει αυτό. Είναι αυτό που λέγαμε πριν ότι κάποιοι νομίζουν τα ξέρουν όλα. Τίποτα δεν ξέρουμε. Όλοι οι άνθρωποι κουβαλάνε το δικό τους σταυρό, τα άγχη, τα προβλήματα. Ε, στις πρόβες ας πούμε άστα έξω και κάνε τη δουλειά σου. Αυτή είναι η απάντηση. Εντάξει πολλές φορές με ενοχλεί αλλά προσπαθώ. Είναι μερικές φορές δύσκολη η συνύπαρξη, ειδικά στη δουλειά μου που πρέπει να συνδιαλλαγείς με την ψυχοσύνθεση του άλλου. Σημασία έχει να μπορούμε επικοινωνούμε. Αν δεν υπάρξει αυτή η επικοινωνία μεταξύ των ηθοποιών …κλάφτα Χαράλαμπε (για τον θεατή).
Να έρθω σε εσένα προσωπικά: Πώς είσαι στην καθημερινότητα σου, στην παρέα σου;
Είμαι τα πάντα. Μπορώ να είμαι με την παρέα και θέλω να βγω με τους φίλους μου, μπορεί όχι … τι να σου πω… είναι σαν την ερώτηση «είσαι κωμικός ή τραγικός ηθοποιός».
Ονειρεύεσαι ρόλους που θες να παίξεις ή καταστάσεις για να κατακτήσεις έναν ρόλο;
Όταν ήμουν στη σχολή είχα στο μυαλό μου «αχ παίξω αυτό…». Όταν μπήκα στη δουλειά κι άρχισα την έρευνα μου δεν μ’ ενδιέφερε να παίξω κάποιον ρόλο.
Η παράσταση που παίζω τώρα ας πούμε την παίζω γιατί με αφορά. Είμαι κι εγώ δυσλεκτικός. Δεν την κάνω για κάποιον άλλο λόγο. Ξέρω ότι είναι πολυτέλεια να μπορείς να κάνεις αυτό που σε αφορά. Σήμερα επαγγελματικά μπορώ και το κάνω. Δεν ξέρω αν «αύριο» θα μπορώ. Τώρα που μπορώ όμως είναι σημαντικό να κάνω πιο ερευνητικές δουλειές για πράγματα που θέλω και με αφορούν. Πιστεύω δε πώς όταν κάνει ένας ηθοποιός πράγματα που τον αφορούν ο θεατής το καταλαβαίνει και μπαίνει στη νοοτροπία αυτή.
Ένας μονόλογος επί σκηνής είναι one man show ή το αποτέλεσμα της δουλειάς μιας μεγάλης ομάδας συντελεστών – ρε ρωτάω γιατί νομίζω υπάρχουν άνθρωποι που μπορεί να απαντούσαν-εύκολα-λάθος…
Μόνος φαίνεται ο ηθοποιός. Όμως κι εκεί δεν είμαι μόνος μου. Υπάρχει ο μουσικός επιμελητής, ο φωτιστής κι ας μη φαίνονται. Στην ουσία συνομιλώ μαζί τους… για να το δείτε εσείς. Φυσικά υπάρχει ο σκηνοθέτης, τα σκηνικά, οι άνθρωποι που ετοιμάζουν τη σκηνή, οι κατασκευές που βλέπετε. Πίσω από εμένα που φαίνομαι, υπάρχει μια μεγάλη ομάδα γι’ αυτό και όταν τελειώνει η παράσταση πάντα λέω «ευχαριστούμε» όχι ευχαριστώ. Είμαστε όλοι εμείς που δουλέψαμε.
Ξανάρχομαι σε σένα με αφορμή το γεγονός ότι έκανες τον ναύτη σε μικρά σκάφη με τον πατέρα σου και έχεις πει ότι έμαθες και κόμπους. Πώς αντιμετωπίζεις τους «κόμπους» της ζωής σου, τις αναποδιές που σου τυχαίνουν;
…έλα μου ντε! Θέλω να πω ότι αν είχα αυτή την απάντηση θα ήμουν ο Βούδας… (γελάει). Προσπαθώ να είμαι ψύχραιμός. Αλλά δεν είμαι πάντα. Στεναχωριέμαι. Όσο μεγαλώνω νομίζω πονάω και περισσότερο. Δεν υπάρχει πια η «άγνοια κινδύνου» που είχαμε μικροί. Έτσι δεν είναι … Πολλά είναι επικίνδυνα γύρω μας πια…
Τι θυμάσαι με νοσταλγία από την παιδική σου ηλικία;
… το παιχνίδι που έπαιζα με την αδελφή μου. Το σπίτι… Ζω μόνος, οι γονείς αλλού, η αδελφή μου αλλού. Με την αδελφή μου που έχουμε έναν χρόνο διαφορά μεγαλώσαμε σαν δίδυμοι. Παίζαμε μαζί συνέχεια. Αυτό νοσταλγώ πολύ.
Τι φοβάσαι και τι κάνεις για να καταπολεμάς του φόβους σου;
Πριν λίγο καιρό θα σου έλεγα ότι φοβάμαι τη μοναξιά. Τώρα όμως δε φοβάμαι τη μοναξιά τόσο. Δεν ξέρω τι φοβάμαι…
Φοβάμαι τους ανθρώπους που μπορούν να σου κάνουν κακό με οποιονδήποτε τρόπο. Μπορεί να γίνει πολύ …άσχημος, κακός ο άνθρωπος.
Τον φόβο δεν τον καταπολεμάς. Τον κακό άνθρωπο… Μαθαίνεις να ζεις μ’ αυτόν. Ή τον αποφεύγεις… δεν ξέρω…!
Γιάννης Καφάτος
Πληροφορίες για την παράσταση «Το χρονικό ενός δυσλεκτικού» στο λινκ.
