Το Sara en Berlin είναι ένας ξενώνας που μέσα από τη διήγηση της περιπλανώμενης ηρωίδας του βιβλίου, που τη φωνάζουν «κυρία από τη Νεάπολη Εξαρχείων», αποκτά μια ξεχωριστή οντότητα ενός ακόμη χαρακτήρα – από τους τόσους που ξεφυτρώνουν στη διήγηση – του καινούργιου βιβλίου της Ισμήνης Καρυωτάκη.
Μετά το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2023 για το – εξαιρετικό – Φυγόδικος δεν ήμουν, η συγγραφέας επιστρέφει με ένα πολύ προσωπικό έργο που καταφέρνει όμως να ξεφύγει από τα στενά όρια του εαυτού της και να γίνει μια ωδή τόσο για ένα Βερολίνο που – όπως λένε οι γνωρίζοντες αλλάζει ή έχει αλλάξει ανεπιστρεπτί – αλλά και για κάθε άνθρωπο που αναζητά τον εαυτό του.
Η διήγησή της με τη μορφή ημερολογίου είναι ένας βρυχηθμός εν εξελίξει. Ξεκινάει ήπια και στο τέλος γίνεται μια δυνατή φωνή. Ένα ταξίδι ανάμεσα σε ανθρώπους πολλών πολιτισμών, γεύσεων και εικόνων του αστικού τοπίου που η συγγραφέας αντιλαμβάνεται και ως καλλιτέχνης του λόγου αλλά και ως αρχιτεκτόνισσα.
Οι απλοί άνθρωποι και οι καθημερινές τους περιπέτειες τους, που δεν έχουν τον «περιπετειώδη» ηρωικό χαρακτήρα πέρα από την …περιπέτεια της ίδιας της ζωής, είναι οι ήρωές της. Η πόλη, τα κτίρια, η ιστορία τους είναι άλλος «χαρακτήρας» του βιβλίου.
Η ανάγκη της «εστίας» του προσωπικού χώρου, που συχνά γίνεται βραχνάς και η συνεχής διάθεση για ανατροφοδότηση του εαυτού της ηρωίδας μέσα από την περιπλάνηση στο άστυ είναι ένα ιδιότυπο κονταροχτύπημα που η Ισμήνη Καρυωτάκη με έναν μαγικό τρόπο μας το προσφέρει μοναδικά και απολαυστικά.
Στην παρουσίαση του βιβλίου, στο βιβλιοπωλείο Berlin στα Πετράλωνα η συγγραφέας απαντώντας στην ερώτηση του δημοσιογράφου Γιώργου Φλωράκη – που με μεγάλη οξυδέρκεια συνέδεσε το έργο αυτό με το M Train της Patti Smith – είπε τα ακόλουθα για το σπίτι/εστία και την περιπλάνηση/δρόμο:
«Σε μια πόλη, ξένη μεταξύ ξένων και αναζητώντας ένα σπίτι αφού είχα φύγει από το δικό μου σπίτι άρχισα να αναρωτιέμαι τι είναι σπίτι! Και νομίζω ότι η λέξη σπίτι έχει μια συγγένεια με τη λέξη έρωτας. Μας ελκύει, μας κρατάει, μας γοητεύει, μας στεριώνει, από τη μια μεριά. Μας κατατρέχει, μας καταδυναστεύει, μας καταρρακώνει, μας τραυματίζει από την άλλη μεριά. Πράγματα που συμβαίνουν και στον έρωτα και στο σπίτι.
Τελικά ναι, είμαστε ερωτευμένοι με ένα σπίτι. Κάποια στιγμή όμως έρχεται ένα αίσθημα που μας ωθεί να το εγκαταλείψουμε – ή μας εγκαταλείπει και το ίδιο το σπίτι, γιατί «σπίτι» είναι και οι άνθρωποι που είναι μέσα σ’ αυτό.
Εύχομαι οι αναγνώστες να μπουν στο συλλογισμό που θέλω να εκφράσω μ’ αυτό το βιβλίο. Δεν ξέρω πόσο το ίδιο το βιβλίο έχει τη δυνατότητα να τους προσεγγίσει …
Για μένα όμως και ο «δρόμος» είναι σπίτι. Δηλαδή έχω βρει πολλές φορές τον εαυτό μου σε έναν δρόμο. Όχι σε έναν μόνο. Στους δρόμους. Ένας δρόμος είναι, πολλές φορές, το κομμάτι μιας καλής ταινίας. Ένα Apéritif ή Digestif πιπεράτο που μας κάνει να αισθανθούμε … excité.
Είναι η σελίδα από ένα βιβλίο που ίσως έχουμε διαβάσει κάποια φορά – οι δρόμοι τους περνάμε και τους ξαναπερπατάμε… εκτός αν πρόκειται για έναν καινούργιο δρόμο. Ας πούμε τη Δαφνομήλη που την περνάω χιλιάδες φορές, σκέφτομαι πως κάθε μέρα μου δίνει μια άλλη εικόνα, σαν την σελίδα ενός βιβλίου που διαβάζοντας το μετά από πολλά χρόνια, ή την άλλη μέρα ή την παράλλη βδομάδα, ανακαλύπτεις καινούργια νοήματα. Σαν ένα βιβλίο παλιό οι δρόμοι είναι πηγή έμπνευσης. Πολλές φορές τους αντικαθιστώ. Νιώθω στο σπίτι ότι θέλω να γκρεμίσω τους τοίχους, θέλω να φύγω από το σπίτι – γι’ αυτό άλλωστε γράφω σε καφενεία. Και ξαφνικά βγαίνω στο δρόμο και …αχ! Ευφραίνομαι! Και κάτι συμβαίνει. Σε όλη μου την υπόσταση. Από την άλλη δεν μπορώ να μην καταθέσω ότι έχω περάσει μέσα στο σπίτι όμορφες στιγμές. Ερωτικές στιγμές και δεν εννοώ σεξουαλικές. Ερωτικές στιγμές με εμένα, με μια μουσική που θα βάλω… Είναι αυτό που σας είπα νωρίτερα: το σπίτι είναι έρωτας με όλα τα καλά και τα κακά. Ο δρόμος είναι πιο …απελευθερωτικός για μένα».
Διαβάζοντας το βιβλίο Sarah en Berlin δεν μπορώ να μην σκεφτώ πώς αλλάζουν οι πόλεις μας, κι ας μην έχω πάει στο Βερολίνο. Δεν μπορώ να μην σκεφτώ το πρόβλημα της στέγασης, τους νέους που αλλάζουν στέκια, τους καλλιτέχνες που ανέστιοι αναζητούν το χώρο που θα τους δώσει μια αίσθηση «παρέας», μιας ταξιαρχίας που παίρνει και δίνει δύναμη και δυναμική σε έναν χώρο. Περπατώντας κι εγώ, χρόνια τώρα, βλέπω πως το άστυ μετατρέπεται σε ένα τεράστιο λούναπαρκ για πλούσιους τουρίστες και οι υπόλοιποι ασφυκτιούμε και με αυτή την έννοια βρίσκω εξόχως πολιτικό το βιβλίο της Ισμήνης Καρυωτάκη. Την εποχή της αποθέωσης της «ανάπτυξης» στην οποία περισσεύουμε, εμείς οι απλοί άνθρωποι, η συγγραφέας εξυμνεί τον ανθρωπισμό της καθημερινότητας. Η ηρωίδα της δεν εισβάλλει σε μια πόλη για να την καταναλώσει. Εισέρχεται με σεβασμό για να γνωρίσει και να γίνει ένα μαζί της. Να βρει τον εαυτό της μέσα από τους άλλους και το άστυ.
Απολαύστε το βιβλίο της Ισμήνης Καρυωτάκη Sarah en Berlin (Εκδόσεις Ποταμός) κατά προτίμηση στο καφέ που συχνάζετε, στο μετρό, στρυμωγμένοι στο λεωφορείο της γραμμής που φυσικά άργησε να περάσει, ένα βράδυ στο σπίτι, σ’ ένα παγκάκι στην αγαπημένη σας γειτονιά. Πιστέψτε με θα το ζήσετε μοναδικά!
Γιάννης Καφάτος
