H «Παλμίτα», το μυθιστόρημα της Αντιγόνης Ζόγκα που κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο του 2024, σε προδιαθέτει για την τρυφερότητα που το διαπερνά από την ίδια τη λέξη του τίτλου. Εκείνο που ανακαλύπτεις μέσα στις σελίδες του είναι η αγωνία και η δοκιμασία που μπορεί να ζήσει κάθε γυναίκα για χάρη του έρωτα.
(Ουπς, μήπως μόλις αναπαρήγαγα κάποιο πατριαρχικό στερεότυπο, από αυτά που δίνουν άλλοθι σε κάθε κάθαρμα που κακοποιεί μια γυναίκα; Μπορεί, να με συπαθάτε αλλά μην το πάρετε έτσι.)
Οι ηρωίδες της κυρίας Ζόγκα, και τη ζωή τους παίρνουν στα χέρια τους, και τελικά αντιδρούν και ξετινάζουν από πάνω τους ό,τι τους έμαθε η κοινωνία ότι οφείλουν να κουβαλάνε, ενώ μπαίνουν στο τρομακτικό ταγκό του παθιασμένου έρωτα.
Με μια γραφή στακάτη, σαν φαλτσέτα που κόβει ό,τι βρει στο πέρασμα της, ένα δυναμικό ριφ μιας κιθάρας που σε παρασέρνει σε έναν ρυθμικό στροβιλισμό, η «Παλμίτα» είναι ένα βιβλίο που διαβάζεται απνευστί και με τις ανατροπές στις ζωές των ηρωίδων της η συγγραφέας έχει δημιουργήσει μια συναρπαστική συνθήκη ανάγνωσης.
Το διάβασα απνευστί και την επόμενη μέρα επικοινώνησα με την κυρία Αντιγόνη Ζόγκα, την οποία ευχαριστώ για την «κουβέντα» που στήσαμε για να γνωρίσουμε καλύτερα και την «Παλμίτα» αλλά και την ίδια τη συγγραφέα.
Πόσες πατρίδες μπορεί να έχει μια συγγραφέας; Εσείς τι ή ποιο μέρος θεωρείτε πατρίδα σας;
Νομίζω ότι δεν έχω μία και μοναδική πατρίδα – και δεν το λέω μόνο επειδή σε άλλη χώρα γεννήθηκα και σε άλλη μεγάλωσα, αλλά επειδή νιώθω ότι πατρίδα είναι το χώμα στο οποίο έχεις αφήσει ένα μέρος της καρδιάς σου, και έχεις γεμίσει το κενό αυτό με εμπειρίες, σκέψεις και συναισθήματα από τη χώρα αυτή, που θα κουβαλάς για πάντα μαζί σου. Αν ισχύει βέβαια κάτι τέτοιο, για μένα, που έχω ζήσει στην Ελλάδα, την Αργεντινή, την Ισπανία και την Ιταλία, μάλλον σημαίνει ότι έχω τέσσερις πατρίδες!
Η «Παλμίτα» πώς γεννήθηκε;
Με φυσικό τοκετό και με έναν πόνο! Παρόλο που η κυοφορία διήρκεσε χρόνια, όταν έφτασε η στιγμή, η Παλμίτα φύτρωσε στο κεφάλι μου και κατέβηκε στα δάχτυλά μου και από εκεί μεταφέρθηκε στον υπολογιστή μου, αβίαστα. Πώς να το πω; Κατά κάποιον τρόπο, γεννήθηκε μόνη της.
Σε ποιο τμήμα μιας βιβλιοθήκης θα τοποθετούσατε την «Παλμίτα»;
Σε ένα ράφι στο ύψος των ματιών, για να μην χρειάζεται να χαμηλώνουμε το βλέμμα, αλλά ούτε και να την ψάχνουμε σηκώνοντας τη μύτη μας ψηλά. Να μπορούμε να τη βρίσκουμε κοιτώντας ίσια και μπροστά.
Η μια ηρωίδα σας λειτουργεί επιθετικά στον έρωτα – δε θα κάνω σπόιλερ. Πιστεύετε το ελληνικό κοινό είναι έτοιμο για μια τέτοιας λογικής ηρωίδα; Μπορεί να τη συμπαθήσει ή θα κυριαρχήσει μια παγιωμένη λογική ότι η γυναίκα δεν διεκδικεί, ότι είναι το «θήραμα» και όχι ο κυνηγός;
Για να είμαι ειλικρινής, δεν μου είχε περάσει καθόλου από το μυαλό ότι οποιαδήποτε από τις ηρωίδες είναι κυνηγός. Επίσης, το σκεπτικό μου δεν είναι ποτέ να κάνω την ηρωίδα μου συμπαθή, με ενδιαφέρει να είναι αληθινή, με τα λάθη και τα πάθη της. Προσωπικά, με τα δικά μου μάτια βλέπω δύο γυναίκες που, ναι, βγαίνουν από τα όριά τους, ρισκάρουν και αυτοσχεδιάζουν προκειμένου να ακολουθήσουν τα βήματα του άνδρα που τις ενδιαφέρει, στον ερωτικό χορό. Για να επιστρέψω όμως στην ερώτηση, θεωρώ ότι η ελληνική νοοτροπία έχει αλλάξει τις τελευταίες δεκαετίες, και οι γυναίκες έχουν αρχίσει και διεκδικούν με σθένος και αυτοπεποίθηση αυτό που πιστεύουν ότι τους αξίζει: την υψηλή επαγγελματική θέση, τη λαμπρή ακαδημαϊκή πορεία, την οικονομική ευρωστία, και, γιατί όχι; Την καλή συντροφική σχέση. Αν αυτή η εξέλιξη τις κάνει αντιπαθείς, τότε έχουμε λίγο δρόμο ακόμη μπροστά μας!
Πώς μαθαίνουν τον έρωτα σήμερα οι γυναίκες και οι άντρες, στην Ελλάδα και στις άλλες χώρες που έχετε ζήσει;
Μπορώ να σας μιλήσω για τη γενιά μου, που τον γνωρίσαμε δια ζώσης – γιατί η τεχνολογία θεωρώ ότι έχει ανατρέψει πλήρως τα μέχρι τώρα δεδομένα, και δεν ξέρω πώς είναι τα πράγματα για τα νέα παιδιά. Κοιτάξτε, όμως: σε όλες τις χώρες, σε όλες τις εποχές, ο έρωτας είναι ένας. Είναι το συναίσθημα που σε παρασύρει, η ανατροπή που σε αναστατώνει, και τα μάτια του αγαπημένου προσώπου γίνονται ο καθρέφτης στον οποίο βλέπεις τον εαυτό σου όπως δεν τον έχεις ξαναδεί. Με όποιο τρόπο και αν προκύψει, η ουσία είναι ότι ο έρωτας έρχεται να σε μεταμορφώσει.
Η άλλη ηρωίδα σας ανέχεται την κακοποίηση, την κατάντια ενός έρωτα, και κάποια στιγμή βάζει ένα όριο. Πόσο δύσκολο είναι αυτό;
Καθόλου εύκολο, γιατί οι κακοποιητικές σχέσεις συνήθως ακολουθούν ένα μοτίβο, που συχνά είναι δύσκολο να αναγνωριστεί. Ειδικά οι σχέσεις – «ρωσικό βουνό», που από τα ύψη πέφτεις στα τάρταρα, και πάλι από την αρχή, σε κλονίζουν συθέμελα γιατί αρχίζεις να χάνεις τον εαυτό σου και τις κόκκινες γραμμές σου, δηλαδή την προσωπικότητά σου, και δεν ξέρεις πια ποιος είσαι. Ταυτόχρονα είναι τρομερά εθιστικές, και όπως όλοι οι εθισμοί, δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο από τον οποίο δύσκολα ξεφεύγεις. Γι’ αυτό και είναι σημαντική η υποστήριξη από φίλους, οικογένεια, αλλά και από ειδικούς – και ευτυχώς, στον τομέα αυτόν, τα τελευταία χρόνια έχουν αρχίσει να καταρρίπτονται τα παλιά ταμπού. Πρέπει να ζητάμε βοήθεια, όταν τη χρειαζόμαστε.
Δεδομένου ότι η λογοτεχνία δε μας δίνει τις απαντήσεις, εσείς στην «Παλμίτα ποια ερωτήματα πιστεύετε ότι έχετε θέσει για τους αναγνώστες σας;
Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, τίθεται το εξής ερώτημα: «Υπάρχει κεραυνοβόλος έρωτας; Και αν ναι, από τί εξαρτάται;» Νομίζω όμως ότι αυτό είναι το εναρκτήριο λάκτισμα για να μπει κανείς στις δύο ιστορίες του βιβλίου. Για την ακρίβεια, ελπίζω πως η Παλμίτα όχι μόνο δεν δίνει απαντήσεις, αλλά ούτε και θέτει ερωτήσεις: δίνει όμως στον κάθε αναγνώστη τον χώρο και τον χρόνο να δημιουργήσει τα δικά του ερωτήματα, ανάλογα με την ερμηνεία που θα δώσει στο κείμενο, και στη συνέχεια να στοχαστεί πάνω στις πιθανές απαντήσεις. Οι οποίες μπορεί, στην πορεία, να αλλάξουν, ακριβώς όπως αλλάζουμε οι άνθρωποι.
Στην Ελλάδα σήμερα, ποια είναι τα πιο σοβαρά ζητήματα που έχει να αντιμετωπίσει μια γυναίκα, και το ρωτάω αυτό γιατί δεν πιστεύω ότι έχουν σταματήσει όλες οι διακρίσεις λόγω φύλου.
Συμφωνώ μαζί σας, παρά τα μεγάλα βήματα προόδου που έχουν συντελεστεί τα τελευταία χρόνια. Θεωρώ ότι τα πιο σοβαρά ζητήματα είναι αυτά της ασφάλειας, της ανεξαρτησίας και της προσωπικής απελευθέρωσης. Αναφέρομαι στην ανασφάλεια που αισθάνεται μια γυναίκα στον δημόσιο χώρο, όταν γυρίζει σπίτι της το βράδυ, όταν μπαίνει στα μέσα μαζικής μεταφοράς, ή ακόμη και στον χώρο εργασίας από τους προϊσταμένους της. Η γυναίκα είναι πάντα εκτεθειμένη στο βλέμμα, στο άγγιγμα και στην εξουσία, και βρίσκεται σε μόνιμη επιφυλακή. Η οικονομική ανεξαρτησία επίσης είναι πολύ σημαντική, για να μπορεί να κάνει τις επιλογές που επιθυμεί, αλλά αν εξακολουθούμε να παρατηρούμε μισθολογικό χάσμα σε υψηλόβαθμες θέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών, αντιλαμβάνεται κανείς πόσο δυσκολότερα γίνονται τα πράγματα για γυναίκες που δεν έχουν μεγάλη εξειδίκευση. Τέλος, θεωρώ ότι τα πρότυπα που έχουν διαιωνιστεί σε γενιές ολόκληρες, όχι μόνο από τους πατεράδες αλλά και από τις μανάδες, εγκλωβίζουν τις γυναίκες σε σχήματα που τις καταπιέζουν και τις ωθούν σε λύσεις και επιλογές που δεν είναι ελεύθερες και συνειδητοποιημένες. Όταν οι γυναίκες αντιλαμβάνονται τη δύναμη που διαθέτουν, και την αξιοποιούν προς όφελός του, είναι πραγματικά ασταμάτητες!
Εσείς έχετε νιώσει ότι αντιμετωπίζεστε διαφορετικά λόγω του φύλου σας;
Φυσικά, ποια γυναίκα δεν το έχει νιώσει; Για να είμαι ειλικρινής, όμως, το έζησα εντονότερα όταν έζησα στην Ιταλία. Ίσως επειδή είναι η έδρα του καθολικισμού, ίσως επειδή είναι μεσογειακή χώρα, ίσως πάλι επειδή είναι βαθιά συντηρητική. Στην Ελλάδα ένιωθα και νιώθω ασύγκριτα μεγαλύτερη ελευθερία να εκφραστώ ή να κάνω το οτιδήποτε.
Θέλω να μας συστηθείτε μέσα από πέντε έργα τέχνης που θεωρείτε ότι βρίσκονται κομμάτια του εαυτού σας
Οι πίνακες του Ματίς στη Νίκαια για τη θάλασσα, τον ήλιο, τους φοίνικες. Τα διηγήματα του Μπουκόφσκι την ωμή αλήθεια και το χιούμορ τους. Το τραγούδι «Águas De Março» από τον Αντόνιο Ζομπίμ και την Ελίς Ρετζίνα γιατί λατρεύω την bossa nova. Η ταινία «Dolce Vita» του Φελίνι, γιατί μου άλλαξε τον τρόπο που έβλεπα τον κόσμο. Και ο Παρθενώνας, χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσω το γιατί!
Δραστηριοποιείστε στην επικοινωνία όπως λέτε και στο βιογραφικό σας. Νιώθετε ότι η «επικοινωνία» καλύπτει την ουσία σε πολλές εκφάνσεις της ζωή μας, όπως η πολιτική; (με απασχολεί, ότι πολλά πράγματα γίνονται για την «εικόνα» και όχι για την ουσία, εσάς;)
Πιστεύω πως η αντίθεση ανάμεσα στο φαίνεσθαι και στο είναι, είναι διαχρονική, δεν προέκυψε τώρα. Δεν θεωρώ φυσικά ότι η εικόνα είναι το άλφα και το ωμέγα, διότι αν δεν υπάρχει ουσία, η εικόνα από μόνη της καταρρέει – και αυτό το έχουμε δει επανειλημμένως στα χρόνια της κρίσης, αλλά και πρόσφατα. Από την άλλη, η εικόνα απευθύνεται στην πιο δυνατή αίσθηση, την όραση, κατά συνέπεια αν η ουσία δεν επικοινωνηθεί οπτικά σωστά, μπορεί να δώσει εντελώς λανθασμένα, ακόμη και αντίθετα μηνύματα, και σίγουρα αυτό δεν το θέλει κανείς.
Κανονική ζωή Vs η ζωή στα social. (μπορεί να) «Υπάρχει» κάποιος χωρίς social σήμερα;
Φυσικά και μπορεί. Κάτι θα χάνει (γρήγορη ενημέρωση, δικτύωση, πρόσβαση σε πληροφορίες), και κάτι θα κερδίζει (χρόνο και συγκέντρωση κυρίως).
Τι φοβάστε και πώς καταπολεμάτε τους φόβους σας;
Κάνω θεραπεία πολλά χρόνια, γράφω, και αγαπώ τους φίλους μου: ό,τι και να φοβάμαι, αυτά τα δώρα μου δίνουν τη δύναμη να προχωράω μπροστά.
