Μια εκπαιδευτικός – συγγραφέας που αποφάσισε να βγει από τα στενά όρια μιας τάξης και να ταξιδέψει μαζί με τα παιδιά έχοντας «όπλο» τη φαντασία και το πως μπορεί κανείς να μιλήσει για αγαπημένους προορισμούς με ελκυστικό για τα παιδιά και τους εφήβους τρόπο, έτσι ώστε να αναπτυχθεί τόσο η φαντασία όσο και η φιλαναγνωσία τους. Η Μελίνα Ηλιοπούλου μας συστήνεται και μας παρουσιάζει τους τρεις – προς το παρόν – «ταξιδιωτικούς οδηγούς για παιδιά», την Φανταστική βόλτα στο Λονδίνο, την Φανταστική βόλτα στη Φλωρεντία και την πρόσφατη Φανταστική βόλτα στη Θεσσαλονίκη που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Καλέντη. Μια διαφορετική προσέγγιση για το πως μπορεί ένα παιδί – κι όχι μόνο – να μάθει χρήσιμες πληροφορίες για την κουλτούρα, τις γεύσεις, τα αξιοθέατα πόλεων που έχουν κάτι να μας πουν. Ας την γνωρίσουμε καλύτερα.
Ας αρχίσουμε από την αρχή.. Ποια ήταν η αφορμή να ξεκινήσεις να γράφεις τις Φανταστικές βόλτες σου;
Η παιδική λογοτεχνία είναι μια μεγάλη αγάπη και τα ταξίδια ακόμα μεγαλύτερη. Ως εκπαιδευτικός και ως ξεναγός βρήκα τον τρόπο να τα συνδυάσω. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως μέσα από τη φαντασία και τα ταξίδια δημιουργούμε προϋποθέσεις για ανθρώπους ελεύθερους και δημιουργικούς. Η παιδική ταξιδιωτική λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής συναισθημάτων και έκφρασης αυτών.
Δημιουργώ μέσα από την αταξία των σημειώσεων μου. Μεγάλη μου αγάπη τα πραγματικά και φανταστικά ταξίδια. Έτσι πήρα την απόφαση να γράψω για πόλεις της Ευρώπης, όπως θα ήθελε να τις δει ένα παιδί. Πρώτος σταθμός στον φανταστικό κόσμο της παιδικής λογοτεχνίας το Λονδίνο του Σαίξπηρ και του Ντίκενς και ακολούθησαν η Φλωρεντία της Αναγέννησης και η Θεσσαλονίκη το απόλυτο μωσαϊκό πολιτισμών.
Μετά την Φανταστική βόλτα στο Λονδίνο και την Φλωρεντία, μας παρουσίασες την Φανταστική βόλτα στη Θεσσαλονίκη. Γιατί επέλεξες την πόλη αυτή;
Η Θεσσαλονίκη ξεκίνησε από μια μεγάλη αγάπη προς τον ήρωα της φανταστικής βόλτας τον Γιώργο. Με ξενάγησε ως παιδί στην πόλη του και έγραψα για την πόλη του, γεμάτη ενθουσιασμό. Φυσικά είναι μια πόλη που αγαπώ πολύ και την θεωρώ ξεχωριστή από άποψη πολιτισμού και ιστορίας. Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη, που έχει χτιστεί πάνω στο πάντρεμα διαφορετικών πολιτισμών. Χωρίς να το αντιλαμβάνεσαι δημιουργεί μια νοσταλγία, που σε κυνηγά όλες τις ώρες. Πρέπει να μάθουμε τα παιδιά να μελετάνε το παρελθόν και η ταξιδιωτική λογοτεχνία είναι μια πολύ καλή αφορμή. Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη, που το παρελθόν είναι πάντα μπροστά μας. Αποτελεί σκηνικό, Ρωμαίοι, Βυζάντιο, Εβραίοι, Πρόσφυγες, όλα είναι εδώ. Όλοι κάτι άφησαν. Πώς να μη γράψεις για αυτή την πόλη;
Τι μπορεί να μάθει κανείς διαβάζοντας τις Φανταστικές βόλτες σου;
Τα φανταστικά ταξίδια μας τοποθετούν σε ένα κόσμο αληθινό ξεκούραστα και απολαυστικά. Ταξιδεύουμε από την πολυθρόνα του σπιτιού μας μέσα στις διαδρομές και τον παλμό των πόλεων. Ανακαλύπτουμε την ιστορία, τις μυρωδιές, τους κατοίκους, τις γεύσεις. Η φαντασία και το όνειρό πολλές φορές είναι πιο τροφοδοτικά και προετοιμάζει για το βίωμα της αλήθειας, το βίωμα της πραγματικού προορισμού.
Τα βιβλία σου ανήκουν σε μια κατηγορία που τη λες και μοναδική: Παιδική/ εφηβική ταξιδιωτική λογοτεχνία.. Πιστεύεις ότι ανοίγεις έναν νέο δρόμο ανάγνωσης;
Η ταξιδιωτική λογοτεχνία έχει μεγάλη παράδοση και σίγουρα δεν είναι κάτι νέο. Στα δικά μου βιβλία ο αναγνώστης μπαίνει στη διαδικασία της ανακάλυψης της ταυτότητας μέσα από την αφήγηση στοιχείων ιστορίας και πολιτισμού. Δημιουργώ στα παιδιά συνθήκες, για να μάθουν ιστορία, γεωγραφία, πολιτισμό. Τους δημιουργώ προϋποθέσεις να ονειρεύονται, να σχεδιάζουν και να εξερευνούν. Θεωρώ πολύ όμορφη τη διαδικασία του αναγνωστικού ταξιδιού, που προσφέρει μοναδική απόλαυση φυλλομετρώντας τις σελίδες.
Από την εμπειρία σου σαν εκπαιδευτικός, πιστεύεις ότι τα παιδιά διαβάζουν βιβλία πέρα από τα «αναγκαστικά» σχολικά;
Τα παιδιά διαβάζουν όλο και λιγότερο. Θεωρώ πως δε φταίνε. Η ανάγνωση είναι μια διαδικασία που θέλει εκπαίδευση, για να γίνει επιλογή και όχι αγγαρεία. Δεν πρέπει να ρίχνουμε την ευθύνη στα κινητά και στην τεχνολογία. Η ευθύνη είναι δική μας. Το ελληνικό σχολείο δεν μαθαίνει τα παιδιά να αγαπάνε το βιβλίο, να το δουν ως συντροφιά. Οι σχολικές βιβλιοθήκες είναι ανύπαρκτες. Μέσα σε αυτές ο μικρός αναγνώστης μπορεί να γνωρίσει το βιβλίο, να το ανακαλύψει, να το αγαπήσει. Μετά θα το αναζητήσει και στην καθημερινότητα του. Η αναγκαστική ανάγνωση δεν είναι απολαυστική. Οι μικροί αναγνώστες πρέπει να αγαπήσουν το βιβλίο, γιατί η αξία και τη δύναμη της λογοτεχνίας είναι μεγάλη, όπως αποδεικνύει η συνεχής και δυναμική παρουσία της στον χρόνο και σε όλο τον κόσμο. Θα δανειστώ τα λόγια του Jean Perrot, «Το πεπρωμένο δαμάζεται με τα χτυπήματα των βιβλίων, βιβλία γνώσεων, μυθιστορήματα, ιστορίες ή ποιήματα, βιβλία που κάνουν να ταξιδέψουν και η πιο νωθρή φύση… Χάρη σε αυτή τη βοήθεια… γεννιόνται τα όνειρα». Η ανάγνωση πρέπει να είναι μέρος της καθημερινότητας του παιδιού. Μια οσμωτική συνήθεια, μόνο έτσι θα μιλάμε για επίκαιρη και διαχρονική λογοτεχνία. Ας κάνουμε τα παιδιά μας να αγαπήσουν την αναγνωστική συνήθεια και να είναι κομμάτι της καθημερινότητας τους.
Με αφορμή και τις φετινές αποδόσεις των μαθητών στις Πανελλήνιες εξετάσεις γίνονται πολλές συζητήσεις για το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Ποια είναι η γνώμη σου;
Το εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας είναι μια «κονσέρβα» με στόχο τις εξετάσεις και τη συντήρηση του φροντιστηριακού κατεστημένου. Το σίγουρο είναι πως δε δημιουργούμε ανθρώπους με ελεύθερο πνεύμα και ευρύτερη μόρφωση. Οι μαθητές χρειάζονται ελευθερία και κίνητρα για μάθηση και αναζήτηση της γνώσης. Η «παπαγαλία» σκοτώνει το νεανικό μυαλό. Κάτι πρέπει να αλλάξει άμεσα.
Η άλλη σου ιδιότητα είναι ξεναγός. Μάλιστα έχεις κάνει και πολλές εκπαιδευτικές ξεναγήσεις. Θέλεις να μας μιλήσεις λίγο γι’ αυτές;
Το εκπαιδευτικό ταξίδι είναι το ωραιότερο μάθημα εκτός τάξης. Η επαφή με την πραγματικότητα δίνει στους μαθητές πολλές εμπειρίες. Έχω φτιάξει πολλά εκπαιδευτικά προγράμματα σε συνδυασμό με τις φανταστικές βόλτες Λονδίνο και Φλωρεντία. Η ανάγνωση, η φαντασία και το πραγματικό ταξίδι γίνονται ένα. Κάθε ταξίδι είναι για τα παιδιά μια εμπειρία και μια διαδικασία ωρίμανσης.
Ποιος είναι ο προορισμός που σε έχει εντυπωσιάσει μέχρι τώρα και ποιος είναι ο προορισμός που έχεις βάλει στόχο;
Κάθε προορισμός έχει κάτι να σου δώσει και να λειτουργήσει προσθετικά στις εμπειρίες μου. Ξεχωριστό κομμάτι στις ταξιδιωτικές μου καταγραφές είναι η εικόνα του να ξημερώνει και να είμαι με ποταμόπλοιο στο Νείλο. Τα χρώματα και οι ήχοι μοναδικοί. Όσο για τον επόμενο ταξιδιωτικό προορισμό… Αργεντινή με πολύ tango.
Τι είναι ταξίδι για σένα, Μελίνα;
To ταξίδι για εμένα είναι ελευθερία και μικροί μυστικοί προορισμοί.
Τι θα συμβούλευες τους νεαρούς ταξιδιώτες της ζωής;
Να ονειρεύονται και να σχεδιάζουν ταξίδια. Να ταξιδεύουν με όσο λιγότερα πράγματα μπορούν, να μην αναζητούν εγωκεντρικές ανέσεις. Το κάθε ταξίδι είναι μια ευκαιρία προσωπικής εξέλιξης.
Ποια σκέφτεσαι να είναι η επόμενη Φανταστική βόλτα που θα κάνεις και γιατί;
Η επόμενη φανταστική βόλτα θα είναι συνδεδεμένη με την αφρικανική ήπειρο. Η Αφρική για εμένα έχει ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου, γιατί γεννήθηκα και μεγάλωσα εκεί. Επιπλέον, ο αφρικανικός πολιτισμός έχει να δώσει πολλά σε μικρούς και μεγάλους αναγνώστες.
