«Η πικρή αλήθεια», το καινούργιο μυθιστόρημα του Δημήτρη Σωτάκη (Εκδόσεις Κέδρος) είναι άλλο ένα κομμάτι στο παζλ του παράλογου που, χρόνια τώρα, ο συγγραφέας υπηρετεί με προσήλωση και πάντα με εκείνη την οξυδέρκεια για ό,τι συμβαίνει στην ψυχοσύνθεση των ανθρώπων.
Αυτή τη φορά οι ήρωές του είναι μια οικογένεια που κανείς δεν αναγνωρίζει στον τόπο που κάνουν διακοπές τα τελευταία χρόνια. Από εκεί ξεκινάνε όλα.
Υπάρχουμε αν δεν μας αναγνωρίζουν οι άλλοι; Και που μπορεί να μας οδηγήσει η απώλεια της ταυτότητάς μας. Είμαστε εμείς που ορίζουμε το περιεχόμενο μας ή είμαστε αυτό που οι άλλοι βλέπουν σε εμάς;
Και πόσο επηρμένοι έχουμε υπάρξει κάποια στιγμή στη ζωή μας που νομίζουμε ότι το δικό μας «πέρασμα» από ζωή μπορεί να αφορά τις ζωές άλλων; Ε, για σκεφτείτε το!
Το νέο αυτό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σωτάκη, ανιχνεύει αυτές υπαρξιακές αναζητήσεις με εκείνο το στιλ που τον διαχωρίζει και τον ξεχωρίζει και που βελτιώνει υφολογικά από βιβλίο σε βιβλίο, πράγμα που ως σταθερό αναγνώστη του αλλά και ως αναγνώστη βιβλίων γενικότερα με ικανοποιεί αφάνταστα.
Ο Δημήτρης Σωτάκης έχει γράψει αριστοτεχνικά την «πικρή αλήθεια» μπλέκοντας τους χαρακτήρες του σε δύο ιστορίες. Και στις δύο το αποτέλεσμα – για τους ήρωες – είναι το ίδιο: παραμένουν άγνωστοι ή ελπίζουν ότι είναι άγνωστοι – αόρατοι για τους πάντες. Για τους αναγνώστες μένει η απόλαυση και οι σκέψεις που έρχονται όταν κλείσεις το βιβλίο.
Έχουμε μιλήσει και στο παρελθόν με τον Δημήτρη Σωτάκη, και θεώρησα ότι «Η πικρή αλήθεια» είναι αφορμή για μια ακόμη συνέντευξη.
Πιστεύω ότι ο Δημήτρης Σωτάκης είναι σχεδόν μόνος του στο είδος που υπηρετεί στην ελληνική λογοτεχνία και ίσως η αφορμή για νεότερους συγγραφείς να αρχίσουν τις «βόλτες» τους στις γειτονιές του παραλόγου.
Άσε που με όλα αυτά που ζούμε και συμβαίνουν γύρω μας το παράλογο στην τέχνη μερικές φορές μοιάζει με το παραπονεμένο παιδί στην πλατεία που δεν το παίζουν τ’ άλλα παιδάκια. Ας μην ξεστρατίζω όμως από το βιβλίο του Σωτάκη και την κουβέντα μαζί του.
Δεν ξέρω αν είμαι ο ιδανικός αναγνώστης των βιβλίων του – τουλάχιστον όπως ορίζει εκείνος τον ιδανικό του αναγνώστη, στη συνέντευξή μας. Εκείνο που ξέρω είναι ότι σίγουρα κάθε φορά που εκδίδει ένα βιβλίο, αφού το απολαύσω, περιμένω με μεγάλη προσμονή το επόμενο για να δω τι άλλο θα σκαρφιστεί για να μιλήσει για την ουσία της ανθρώπινης ψυχής με το στιλ του που προσωπικά μου ταιριάζει πολύ!
Ιδού λοιπόν «Η πικρή αλήθεια» και η συνέντευξη του Δημήτρη Σωτάκη:
«Η πικρή αλήθεια» – όπως στο δικό μου μυαλό και η «Μισή καρδιά» – είναι μια διερεύνηση της ταυτότητας. Και το θέμα το «βρίσκω» συνεχώς μπροστά μου σε διαφορετικές μορφές τέχνης. Πόσο ρόλο παίζει στη ζωή μας η «ταυτότητα»;
Θα έλεγα ότι η ταυτότητα έχει μεγάλη σημασία, αφού στην πραγματικότητα ισούται με επιβίωση. Πασχίζουμε, λοιπόν, να υπάρχουμε, διεκδικώντας την ορατότητά μας, γεγονός που χωρίς μια προσδιορισμένη και σαφή ταυτότητα δεν μπορεί να επιτευχθεί. Η ταυτότητα είναι στίγμα, είναι ένας τρόπος να δώσουμε το “παρών”.
Ο βασικός σου ήρωας αρχίζει να διολισθαίνει μόλις αμφισβητείται η ταυτότητα του. Είμαστε τελικά αυτό που οι άλλοι πιστεύουν για εμάς;
Μοιραία είμαστε και αυτό. Έχω την εντύπωση ότι αποτελούμαστε από ένα μεγάλο ψηφιδωτό, όσο κι να θέλουμε να κρατήσουμε απόσταση από το τι πιστεύουν οι άλλοι για εμάς, συνεχώς αυτό το στοιχείο θα βρίσκεται μπροστά μας. Δεν έχω ιδέα τι πραγματικά είμαστε, είμαι όμως σχεδόν βέβαιος ότι είμαστε τα κομμάτια ενός μεγάλου και απροσδιόριστου παζλ.
Η βία που εμφανίζεται στη συμπεριφορά του ήρωά σου πώς συνδέεται με την αμφισβήτηση της ταυτότητάς του;
Δε νομίζω ότι είναι βίαιος ως προσωπικότητα, οι συνθήκες τον οδηγούν να έχει μερικά ξεσπάσματα. Όταν ακυρώνεται όλη η ζωή σου, όταν τίποτα από όσα είχες ως δεδομένα δεν ισχύει πια, συχνά χάνεις τον έλεγχο, δεν μπορείς να κρατήσεις τα προσχήματα. Και ο συγκεκριμένος ήρωας σταδιακά χάνει τον έλεγχο της ίδιας του της ζωής, βιώνει ένα υπαρξιακό χάος.
Δουλεύεις πολλά χρόνια το «παράλογο» στα βιβλία σου. Έχει λογική λοιπόν το παράλογο;
Ναι, έχει. Το παράλογο στην Τέχνη είναι ένα σχήμα, είναι ένα μοτίβο, στο οποίο επανέρχεσαι-όταν τέλος πάντων ξέρεις να το κάνεις σωστά-με κάποια περιοδικότητα. Στη δική μου δουλειά, πράγματι το παράλογο είναι ένας βασικός άξονας της ιστορίας, αν το αφαιρούσαμε από τα βιβλία μου, σίγουρα θα είχαμε στο τέλος ένα τελείως διαφορετικό κείμενο, με τελείως διαφορετική ατμόσφαιρα.
Ποια είναι η δική σου «ταυτότητα» ως συγγραφέα; Πώς αυτοπροσδιορίζεσαι;
Δύσκολο να το πω εγώ ο ίδιος αυτό. Μπορώ να πω ότι γράφω-ακόμα τουλάχιστον-ό,τι μου αρέσει, χωρίς να σκέφτομαι τις συνέπειες και ομολογώ ότι με χαροποιεί που έχω αυτή την ελευθερία. Σαφώς, όπως είπαμε παραπάνω, τα βιβλία μου διαθέτουν μια χροιά παραλόγου, παράδοξου, ίσως μεταφυσικού, αλλά αυτά είναι στοιχεία που προκύπτουν αυθόρμητα, στοιχεία αναγκαία για να ξεδιπλωθεί η πλοκή όπως ακριβώς θέλω.
Η «ταυτότητα» μας χτίζεται με τα χρόνια; Και με ποιες αφορμές στοιβάζουμε τα στοιχεία που τελικά μας «αποτελούν»;
Υπάρχει ένας προσωπικός “καθρέφτης” μέσα από τον οποίο φιλτράρεται αυτή η ταυτότητα. Η εικόνα του μεταμορφώνεται, αλλοιώνεται και με τα χρόνια γίνεται εμείς. Ωστόσο, δεν είμαι ακόμα βέβαιος ποια διαδρομή ακολουθεί το μυαλό μας στην πορεία για την σταθεροποίηση αυτής της εικόνας. Μάλλον ενσωματώνουμε μέσα του κομμάτια του εαυτού μας, με τα οποία είμαστε ευχαριστημένοι. Είναι ανθρώπινο αυτό, κάτι σαν ασπίδα.
Η πραγματικότητα, η καθημερινότητά μας, στην Αθήνα του 2025 πόσο «παράλογο» περιέχει και πού το συναντάς περισσότερο;
Το παράλογο σε αυτή την πόλη θριαμβεύει. Πρέπει κανείς να προσπαθήσει πολύ για να μην τρελαθεί μέσα σε όλο αυτό που ζούμε. Είναι δύσκολο να σταθείς όρθιος σε μια πόλη που δε σε βοηθάει να ζήσεις ανθρώπινα, ειδικά αυτή την περίοδο που διανύει ο δυτικός πολιτισμός, όπου οι ανθρώπινες σχέσεις βρίσκονται σε ένα τεντωμένο σκοινί.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν συμβάλλει ώστε αρκετοί χρήστες να «μπερδεύουν» την εικονική από την πραγματική τους ταυτόητα; – Γιατί πιστεύεις ότι συμβαίνει αυτό;
Σαφώς. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν έχουν τον ρόλο που είχαν όταν ξεκίνησαν. Έχουμε παραμορφωθεί ζώντας “μέσα” τους, είναι σαν να βρισκόμαστε μέσα σ’ ένα γιγάντιο κουκούλι, μέσα στο οποίο επικρατούν συγκεκριμένοι κανόνες, ακόμα και ηθικής φύσεως. Η άρρωστη επιθυμία για συνεχή διάκριση είναι, πιστεύω, ο σημαντικότερος λόγος.
Ο τρόπος που κλείνει το βιβλίο – δεν θα τον αποκαλύψω φυσικά – θυμίζει κινηματογραφική σεκάνς. Ποιο βιβλίο σου, περισσότερο απ’ όλα, θα ήθελες να δεις να γίνεται ταινία;
Θα συμφωνήσω. Είναι μάλλον το πιο κινηματογραφικό μου βιβλίο. Θα ήθελα να δω τον Μεγάλο Υπηρέτη και Το θαύμα της αναπνοής στο σινεμά, πιστεύω ότι θα είχαν ενδιαφέρον.
Πώς γεννιέται ένα βιβλίο, εν προκειμένω «Η πικρή αλήθεια»;
Η πικρή αλήθεια υπήρχε πολλά χρόνια στο μυαλό μου. Δεν είχε έρθει η ώρα να γίνει βιβλίο, την επεξεργαζόμουν, την ενέκρινα, την απέρριπτα και περίπου δύο χρόνια πριν αποφάσισα ότι ήρθε η ώρα να ξεκινήσω. Και δεν το μετάνιωσα.
Όταν γράφεις πώς φαντάζεσαι τον ιδανικό αναγνώστη σου;
Ο ιδανικός αναγνώστης για μένα δεν είναι αυτός που θαυμάζει, αλλά εκείνος που θα καταλάβει. Θα καταλάβει τι θέλω να κάνω, τι σκέφτομαι, ποιες είναι οι προθέσεις μου, ποια η εκκίνηση και ο συμβολισμός πίσω από τη δουλειά μου. Και που φυσικά θα τα αποκωδικοποιήσει όλα αυτά με τον δικό του τρόπο. Έναν τέτοιο αναγνώστη φαντάζομαι.
Γιάννης Καφάτος
Δημήτρης Σωτάκης – Info:
Ο Δημήτρης Σωτάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1973.
Έχει εκδώσει τα μυθιστορήματα Η πράσινη πόρτα (2002), Η παραφωνία (2005), Ο Άνθρωπος Καλαμπόκι (2007), Το θαύμα της αναπνοής (2009), Ο θάνατος των ανθρώπων (2012), Η ανάσταση του Μάικλ Τζάκσον (2014), Η ιστορία ενός σούπερ μάρκετ (2015), Ο κανίβαλος που έφαγε έναν Ρουμάνο (2017), Ο μεγάλος υπηρέτης (2019), Μισή καρδιά (2022), Η πικρή αλήθεια (2025).
Το θαύμα της αναπνοής κατέκτησε το βραβείο The Athens Prize for Literature και ήταν υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Αριστείο Λογοτεχνίας, καθώς και για το βραβείο Jean Monnet στη Γαλλία.
Βιβλία του κυκλοφορούν στα γαλλικά, τουρκικά, σερβικά, ολλανδικά, ιταλικά, δανέζικα, αραβικά, κινεζικά κ.ά.
