Αθανάσιος Κ. Χριστοδούλου

Αθανάσιος Κ. Χριστοδούλου: «Ολη μας η Ιστορία είναι μια παρεξήγηση λέξεων» – Συνέντευξη του μεταφραστή του Μέλβιλ στην Νόρα Ράλλη/ΕφΣυν

Ο καλύτερος ίσως μεταφραστής του Μέλβιλ είναι Ελληνας και δεν δίνει συνεντεύξεις!

Ψάξε, ψάξε, δεν θα τον βρεις. Καμία συνέντευξη δεν έχει δώσει ποτέ (μόνο μία εκπομπή στο Παρασκήνιο της ΕΡΤ υπάρχει με τον ίδιο, πριν από χρόνια). Χωμένος συνεχώς μέσα στα γραφτά και τις μελέτες του, πάντα περιτριγυρισμένος από λέξεις, ο Αθανάσιος Κ. Χριστοδούλου υπάρχει πράγματι;

Υπάρχει αυτός ο άνθρωπος που έδωσε δέκα ολόκληρα χρόνια από τη ζωή του για μία και μόνη μετάφραση; Αυτός, που θεωρείται (και είναι) από τους σπουδαιότερους μελετητές του Χέρμαν Μέλβιλ παγκοσμίως, έχει κάνει από τις καλύτερες (αν όχι την καλύτερη) μετάφραση του «Μόμπι Ντικ», έχει κάνει σπουδή πάνω στο έργο του Σεφέρη και δεν σταματά να συγγράφει;

Εξαιτίας του έγινε το πρώτο Διεθνές Συνέδριο για τον Μέλβιλ στον Βόλο, όπου και μένει, το 2008, με εισηγητές από όλο τον κόσμο (Ιαπωνία, ΗΠΑ, Σουηδία, Παλαιστίνη, Αγγλία κ.α.). Μα ο Μέλβιλ τούς επιφύλασσε μία απίστευτη έκπληξη: ήρθε φάλαινα στον Παγασητικό! Εξω ακριβώς από τον χώρο του συνεδρίου.

Δεν υπάρχει «μελβιλιστής» που να μην τον γνωρίζει, δεν υπάρχει σοβαρός μεταφραστής που να μην αναγνωρίζει τη συνεισφορά του στον κλάδο, διεθνώς. Οσο για εμάς, τους απλούς αναγνώστες, είναι κάτι σαν «θρύλος».

Με αφορμή το ανέβασμα του «Μόμπι Ντικ» σε λιμπρέτο και μουσική Δημήτρη Παπαδημητρίου και σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα στο Christmas Theater, αυτές τις μέρες, τον γνωρίσαμε (επιτέλους) από κοντά. Ο Α. Κ. Χριστοδούλου δεν μετέφρασε απλά το μεγαλειώδες αυτό έργο του Μέλβιλ, αλλά για να το κάνει διάβασε και ό,τι βιβλίο και πηγή είχε βρει ο ίδιος ο Μέλβιλ για να το γράψει.

Εφτιαξε ακόμα και ειδικές γραμματοσειρές για την εκτύπωση του βιβλίου (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg και κάθε χρόνο, από το 1992 που πρωτοεκδόθηκε, αυξάνονται οι πωλήσεις). Βασικά, έχει φτιάξει καμιά 200αριά γραμματοσειρές. Στο βιβλίο, μαζί με τον αείμνηστο Δημήτρη Αρμάο, επιμελήθηκε κάθε λεπτομέρεια. Εχει εκδοθεί και ειδικός τόμος με σημειώσεις επί του κειμένου: «Herman Melville: “Μόμπι Ντικ ή η φάλαινα”», 1997 (ήταν να γίνουν 5 τόμοι, αλλά βλέπεις μία ζωή δεν φτάνει…). «Μόνο το “Πίκουοτ” δεν έχετε φτιάξει [σ.σ. το θρυλικό πλοίο του μυθιστορήματος, με κυβερνήτη τον Αχαάμπ, που ψάχνει να σκοτώσει τη μεγάλη, λευκή σπερμοφάλαινα, τον Μόμπι Ντικ]» του λέμε και γελάει. Για να μάθουμε πως και αυτό έχει φτιάξει από ξύλο, όπως και δεκάδες ζωγραφικούς πίνακες με θέματα του βιβλίου.

Ο Α. Κ. Χριστοδούλου είναι δικηγόρος. «Το πώς έγινα, άσ’ το. Ψυχή βαθιά… Ημουν πάντα καλός μαθητής, αλλά δίχως να ξέρω ακριβώς τι θέλω να γίνω. Τελείωσα τη Νομική στην Αθήνα, λίγο πριν από τη Χούντα» μάς λέει. «Μη με ρωτάς αν είμαι πολιτικοποιημένος. Για μένα, τα πάντα είναι στις λέξεις. Αν το σκεφτείς αυτό, θα καταλάβεις πόσα κρύβονται ή φανερώνονται μέσα από αυτές. Οσο για μένα… μια γραμματοσειρά είμαι. Τίποτε άλλο μην ψάχνεις σε μένα να βρεις.

Μόνο λέξεις. Λέξεις. Οι λέξεις διαμορφώνουν ανά πάσα στιγμή τον άνθρωπο. Είναι μία πνευματική κατάσταση: γράφεις, το ξαναδιαβάζεις, το ακυρώνεις, το ξαναγράφεις. Ακυρώνεις ουσιαστικά τον εαυτό σου και επιχειρείς να τον αναδημιουργήσεις έως ότου τον αποδεχθείς. Αυτό έκαμα και με τον “Μόμπι Ντικ”. Γι’ αυτό μού πήρε και δέκα χρόνια».

Τη μετάφραση την έκανε σε ψηφοδέλτια που περίσσευαν όταν ήταν δικαστικός αντιπρόσωπος. «Στην αρχή, τα καθαροέγραφα και τα έστελνα στον Αρμάο. Ε, κάποια στιγμή, καθώς έπαιρνε χρόνο όλο αυτό, μού είπε “στείλ’ τα όπως είναι!”. Ετσι, στα ψηφοδέλτια! Ακόμα τα έχω. Ολα. Οπως και τις διορθώσεις πάνω στη μετάφραση – σελίδες επί σελίδων σημειώσεις. Ράφια ολόκληρα».

Καταλαβαίνουμε πως η μετάφραση ίσως είναι μία ακόμα λέξη για μας, αλλά για τον ίδιο, μαζί με τη συγγραφή, είναι η ίδια η ζωή: «Από φοιτητής διάβαζα πολύ. Νύχτα μέρα δούλευα – αυτό έκανα, αυτό κάνω. Εχει ένα κόστος βέβαια όλο αυτό… Αλλά δεν μπορούσα να παραιτηθώ από τα διαβάσματα και τα γραπτά μου. Ξεκίνησα από τη “Στροφή” του Σεφέρη. Βγήκαν τρεις τόμοι ανάλυσης και σπουδής πάνω στον ποιητή και πήρε και το κρατικό βραβείο τότε. Γιατί τον Σεφέρη; Γιατί άρχισα να τον διαβάζω, δεν καταλάβαινα τίποτα και έτσι έκατσα και μελέτησα. Μαθαίνοντας Σεφέρη, πραγματικά νιώθεις πως μπορείς να καταλάβεις σχεδόν τα πάντα. Η εικονοποιητική του δύναμη είναι καταπληκτική.

Μετά τον Σεφέρη, έπιασα τον Μέλβιλ. Ηθελα να κάνω κάτι μεγάλο, που να μείνει. Αλλά δεν ήξερα καλά αγγλικά, γιατί εκείνη την εποχή δεν τα εξασκούσα – τότε μιλάγαμε ακόμα ελληνικά στην Ελλάδα. Οπότε, για τη μετάφραση, έπρεπε να μάθω καλά αγγλικά.

Διαβάστε ολόκληρη την εξαιρετική συνέντευξη στην Νόρα Ράλλη/Εφημερίδα των Συντακτών πατώντας ΕΔΩ

Σχόλια

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Διαβάστε ακόμα

Scroll to Top