Μιχάλης Αλμπάτης: Στην εφηβεία όσο περισσότερο διαφορετικός κι αποσυνάγωγος αισθανόμουν τόσο περισσότερο διάβαζα  – Συνέντευξη στον Γιάννη Καφάτο

Ο Μιχάλης Αλμπάτης έχει μπει δυναμικά στα ελληνικά λογοτεχνικά πράγματα με το βιβλίο του «Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους» και είμαι βέβαιος, μετά την απολαυστική ανάγνωση του καινούργιου του βιβλίου «Η κατάλυση του χρόνου,» ότι ήρθε για να μείνει στην νέα ελληνική λογοτεχνία. Η γραφή του είναι γρήγορη, σαφής και προσεγμένη, με όμορφα ελληνικά,  και οι ήρωές του δουλεμένοι με μαεστρία και ακρίβεια.

«Η Κατάλυση του χρόνου» που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Νήσος, είναι μια ιστορία επιβίωσης, ενηλικίωσης, μια ιστορία ολέθρου με φόντο τα πογκρόμ των ναζί κατά των Εβραίων και δύο βασικούς ήρωες! Ένα αγόρι και μερικές χιλιάδες βιβλία!

Ο βασικός ήρωας της ιστορίας είναι – και εδώ και θα ακούσουμε τον ίδιο τον συγγραφέα να μας μιλάει γι’ αυτή τη σύμπτωση – ένα νεαρό αγόρι, ένα εβραιόπουλο, που χάρη στην τύχη και την αγάπη μιας γυναίκας επιζεί, μόνο αυτό από την κοινότητα των Εβραίων σ’ ένα χωριό της Τσεχοσλοβακίας.
Ήρωες όμως της «κατάλυσης» του Μιχάλη Αλπάτη είναι τα ίδια τα βιβλία. Η βιβλιοθήκη της ανήλιαγης σοφίτας που κρύβεται για χρόνια ο μικρός είναι η μάνα και ο πατέρας που τον αναθρέφουν. Τα βιβλία είναι οι φίλοι, οι ερωμένες, η ανοιχτωσιά που στερείται και η φυλακή, εν τέλει, που τον περικλείει.
Το εύρημα του συγγραφέα και ο «διάλογος» που στήνει με συγγραφείς και έργα μέσα από τις αναγνώσεις του ήρωά του είναι εξαιρετικό και δείχνει τη λατρεία του προς τα βιβλία και ως υλικά στοιχεία αλλά φυσικά και ως περιεχόμενο.

Ο μικρός ήρωας, το αγόρι, σώζεται και ως άντρας πια, βγαίνει από το καβούκι του με μια στρεβλή εικόνα των ιδεών που του κράτησαν συντροφιά ή τον κράτησαν ζωντανό, σωσμένο από τους ναζί εξολοθρευτές των Εβραίων. Τότε διαπράττει αυτό που προσωπικά το διάβασα ως μια υπέρτατη ύβρι και φυσικά τιμωρείται γι’ αυτή την αποκοτιά.

Αξίζει να ανακαλύψετε την «Κατάλυση του Χρόνου» του Μιχάλη Αλμπάτη, τον οποίο ευχαριστώ και ως αναγνώστης αλλά και ως δημοσιογράφος για τις πολύ ουσιαστικές απαντήσεις που έδωσε στα ερωτήματα μου.

Πώς από τα σύμπαντα των «νεκρών» βρέθηκες στριμωγμένος σε μια σοφίτα;

Η επιτυχία μπορεί να αποδειχτεί μια μεγάλη παγίδα για έναν δημιουργό. Ο πειρασμός να προσπαθήσεις να επαναλάβεις τη συνταγή είναι μεγάλος. Πολλοί άλλωστε αναγνώστες  με παρότρυναν να γράψω τους Νεκρούς Νο 2.

Δεν ξέρω αν θα επιστρέψω ποτέ, θεματικά, στην Κρήτη, πάντως η επανάληψη με τρομάζει, ήθελα να απομακρυνθώ, να γράψω κάτι αρκετά διαφορετικό, κι έτσι κατέληξα στην Τσεχοσλοβακία του ‘40. Υπάρχουν ωστόσο κάποια κοινά στοιχεία ανάμεσα στα δυο βιβλία· και στην Κατάλυση ο ήρωας είναι ένα αγόρι στην εφηβεία, το οποίο με κάποιο τρόπο επικοινωνεί επίσης με τους νεκρούς, αφού μέσα από την ανάγνωση αυτό ακριβώς συμβαίνει.

Αν ισχύει ότι «κάθε συγγραφέας λέει λίγο-πολύ την ίδια ιστορία», ποια είναι η δική σου «ιστορία»;

Ναι, υποτίθεται ότι γράφουμε το ίδιο βιβλίο ξανά και ξανά, όμως ένα βιβλίο μπορεί να περιέχει κεφάλαια εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους. Στους Νεκρούς και στην Κατάλυση η «ιστορία» είναι αναμφίβολα η περιπέτεια της ενηλικίωσης, το αγόρι που αποχαιρετά την παιδικότητα αλλά δεν έχει γίνει ακόμα άνδρας, κι ούτε το θέλει να γίνει ολοκληρωτικά, πασχίζοντας να διατηρήσει άθικτο ένα κομμάτι της παιδικής ψυχής του.

 (χωρίς να κάνουμε σπόιλερ) Η κατάληξη των ηρώων της «Κατάλυσης του χρόνου» είναι μια «θεία δίκη» απέναντι σε μια «ύβρι» που διέπραξαν;

Η «Ύβρις» που διέπραξαν δεν έχει να κάνει με το ότι έβρισκαν άδικο και λειψό τον άνθρωπο και τον κόσμο αλλά στο ότι νόμισαν πως είναι ικανοί να μεταμορφώσουν τόσο το ένα όσο και τον άλλο, δίχως να γνωρίζουν και να κατανοούν την πραγματικότητα γύρω τους, προσπαθώντας να χωρέσουν ολόκληρο τον κόσμο μέσα από την στενωπό των ιδεοληψιών τους. Αλλά αυτό κάνει κάθε ιδεολογία, κάθε οργανωμένο σύστημα σκέψης, κάθε θρησκεία.

Τα βιβλία ήταν το καταφύγιο του ήρωά σου. Για σένα τι είναι τα βιβλία;

Ήταν, και εξακολουθούν να είναι, και για μένα καταφύγιο· η δική μου σοφίτα ήταν ένα χωριό, και ένιωθα κι εγώ το ίδιο απομονωμένος με τον Γιόσουα. Πέρα από καταφύγιο είναι και η καθημερινή, αναγκαία πηγή ιδεών, ερεθισμάτων, αρμονίας και ομορφιάς, όλων αυτών δηλαδή που από την καθημερινότητα απουσιάζουν.

Πώς διαβάζεις; Τσακίζεις σελίδες, κρατάς σημειώσεις στα περιθώρια, υπογραμμίζεις ή τελειώνοντας την ανάγνωση το βιβλίο είναι σαν καινούργιο;

Δεν τσακίζω ποτέ τις σελίδες, λατρεύω τους σελιδοδείκτες. Στο παρελθόν ωστόσο υπογράμμιζα τα βιβλία μου αλλά το σταμάτησα γιατί είναι πράγματι βάρβαρο και επειδή πρέπει να σκεπτόμαστε και τους μελλοντικούς αναγνώστες· τα βιβλία μας μας ανήκουν μόνο προσωρινά, κι είναι όμορφο να σκεφτόμαστε πως θα τα διαβάσουν και θα τα αγαπήσουν κι άλλοι άνθρωποι που δεν θα γνωρίσουμε ποτέ.

Δανείζεις ή χαρίζεις βιβλία σου;

Όχι με ευκολία αλλά ναι, και δανείζω και χαρίζω, σε ανθρώπους που ξέρω ότι μπορούν να το εκτιμήσουν. Τα βιβλία πρέπει να διαβάζονται, και μόλις κυκλοφορήσει ένα καινούριο μου σπεύδω να αφήσω ένα δυο αντίτυπα στην Δημοτική Βιβλιοθήκη της πόλης μου.

 Μήπως είναι υπερβολή ότι «ένα βιβλίο μπορεί να αλλάξει τη ζωή κάποιου»;

Αν αναφερόμαστε σε ένα μόνο βιβλίο μάλλον ναι, αλλά τα βιβλία γενικότερα μπορούν να μας αλλάξουν τη ζωή, έχουν αλλάξει σίγουρα τη δική μου, μπορούν να επηρεάσουν βαθιά όσους τα διαβάζουν, όχι χωρίς κινδύνους, όχι χωρίς ρίσκο. Στην εφηβεία όσο περισσότερο διαφορετικός κι αποσυνάγωγος αισθανόμουν τόσο περισσότερο διάβαζα, κι όσο περισσότερο διάβαζα τόσο μεγάλωνε η απόστασή μου από τους άλλους.

Ποιο βιβλίο ή ποια βιβλία «ευθύνονται» για την δική σου απόφαση να γίνεις συγγραφέας;

Ήδη απ’ τα δεκαεπτά μου ήξερα ότι ήθελα να γίνω συγγραφέας, αλλά δεν ήξερα πώς. Αν πρέπει να διαλέξω πέντε βιβλία που διάβασα κατά την νεότητά μου και με επηρέασαν καίρια, με διαφορετικό τρόπο το καθένα, θα έλεγα τα: 1. Ο Καπετάν Μιχάλης 2. Οι Δαιμονισμένοι 3. Ο τροπικός του καρκίνου 4. Εκατό χρόνια μοναξιάς 5. Τα σταφύλια της οργής

Πώς σε επηρέασε η πολύ μεγάλη αποδοχή και επιτυχία του προηγούμενού σου βιβλίο «Οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους»;

Μετά από τόσα χρόνια απογοητεύσεων και απορρίψεων η, αναπάντεχη, επιτυχία των Νεκρών, μου έδωσε δύναμη και κουράγιο να συνεχίσω να κάνω αυτό που αγαπώ. Φυσικά η επιτυχία κουβαλά τα δικά τις άγχη και τις δικές της προκλήσεις, αλλά είναι καλοδεχούμενες…

Φοβάσαι μήπως οι «Νεκροί»  ρουφήξουν την  η «Κατάλυση του χρόνου».

Πρόκειται για ένα εντελώς διαφορετικό βιβλίο. Ξέρω ότι δύσκολα θα αγγίξει ένα τόσο ευρύ κοινό, όμως η επιτυχία των Νεκρών, που εξακολουθούν να διαβάζονται, θα λειτουργήσει υπέρ του, πιστεύω, πείθοντας κάποιους αναγνώστες να διαβάσουν μια λογοτεχνία πιο «εσωστρεφή», την οποία κάτω από άλλες συνθήκες δεν θα πλησίαζαν.

Και μέσα σε όλα έγραψες κι ένα θεατρικό, το «Κρυπτόγαμα» που ανέβηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών. Μίλησέ μας γι’ αυτό τον μονόλογο  – Πού τον βρίσκουμε -έχει εκδοθεί;

Δεν είχα ασχοληθεί ποτέ με το θέατρο ως τώρα. Το έγραψα κατόπιν ανάθεσης από το Φεστιβάλ Αθηνών. Η είδηση του θανάτου ενός συμμαθητή μου από το Λύκειο που είχε ίνδαλμα τη Βουγιουκλάκη και ήθελε να τον φωνάζουν Τζωρτζίνα, στάθηκε η πηγή της έμπνευσης για την ιστορία. Μιλάει για την καταπίεση, όχι μόνο την ερωτική, την υποκρισία, την αγριότητα της ελληνικής επαρχίας, το αέναο πογκρόμ ενάντια στο διαφορετικό.

Έχει εκδοθεί ήδη σε βιβλίο από τις Εκδόσεις Νεφέλη. Μπορεί κανείς να το βρει στα πωλητήρια του Φεστιβάλ και στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων.

Αθήνα- Κρήτη. Πέντε λόγοι για να μείνεις στο ένα ή το άλλο μέρος  – και πέντε λόγοι που σε χαλάνε εδώ κι εκεί…!

Στην Αθήνα συμβαίνουν όλα, είναι αλήθεια· σινεμά, θέατρα, συναυλίες, εκδηλώσεις, μαγαζιά. Τόσες δυνατότητες για κοινωνική και πολιτιστική ζωή. Απ’ την άλλη το κόστος ζωής είναι απαγορευτικό, η καθημερινότητα άγρια, οι ρυθμοί εξοντωτικοί, και, μέσα σε όλα αυτά η μοναξιά είναι τελικά περισσότερο συμπαγής.

Στην Κρήτη βρίσκεται η οικογένειά μου, οι λίγοι φίλοι, τα βουνά και οι θάλασσές της είναι υπέροχα και δεν έχουν ακόμα καταστραφεί ολοκληρωτικά από τον τουρισμό, ο ρυθμός ζωής είναι ανθρώπινος, αλλά είναι φορές που νιώθεις ότι όλα επαναλαμβάνονται, τα στέκια, οι άνθρωποι, τα λόγια, δεν έχεις πουθενά να πας και τίποτα να κάνεις. Είναι ο βάλτος της επαρχίας.

Θέλω να μας «συστηθείς» μέσα από πέντε έργα τέχνης που «σε περιέχουν».

Τραγούδι: Evening Over Rooftops – Edgar Broughton Band
Πίνακας:  Τοπίο με την πτώση του Ίκαρου – Πίτερ Μπρέγκελ ο Πρεσβύτερος
Ταινία: Amarcord – Φεντερίκο Φελίνι
Βιβλίο: Ask the dust – Τζων Φάντε
Γλυπτό: Luci di Nara – Igor Mitoraj

Πότε βαριέσαι και τι κάνεις για να το καταπολεμήσεις

Πολύ συχνά, παλιότερα έπινα, τώρα περπατάω, ασκόπως…

Τι φοβάσαι και πώς αντιμετωπίζεις τους φόβους σου;

Πολλά πράγματα, το γήρας κυρίως, την αρρώστια. Τότε θυμίζω στον εαυτό μου κάτι που είχε πει ο Επίκτητος: Η θύρα στέκει πάντα ανοιχτή…

Γιάννης Καφάτος

Σχόλια

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Διαβάστε ακόμα

Scroll to Top