Ήταν πολύ τιμητικό και ευγενικό το μήνυμα που έλαβα από την κυρία Μισέλ Πεντινιελί, για την κριτική παρουσίαση του πρώτου της μυθιστορήματος «Μποκανέρα» που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πόλις.
Στην αυθόρμητη απάντηση μου ότι θα ήθελα να τη γνωρίσω καλύτερα και να «συνομιλήσω» μαζί της μου έστειλε αμέσως το μέιλ της και έτσι προέκυψε η «κουβέντα» / συνέντευξη που θα διαβάσετε παρακάτω.
Νομίζω ότι ο αρχικός μου ενθουσιασμός με την ανάγνωση του βιβλίου της παραμένει εξίσου έντονος και μετά από αυτή τη συζήτηση καθώς με φέρνει πιο κοντά με ένα πρόσωπο που θα μπορούσα να έχω συναντήσει τυχαία σε ένα στέκι να τα πίναμε να πιάναμε κουβέντα και βρίσκαμε κοινούς κώδικες επικοινωνίας και επαφής.
Η Μισέλ Πεντινιελί είναι μια σύγχρονη γυναίκα λογοτέχνης που φιλτράρει με έναν πολύ οξυδερκή και διεισδυτικό τρόπο το κοινωνικό γίγνεσθαι και το μετουσιώνει σε μια λογοτεχνία υψηλής αισθητικής και τέχνης!
Η ηρωίδα της, η Μποκανέρα, θα μπορούσα αυθαίρετα να πω ότι την περιέχει, αλλά ας μην προτρέχω. Πιστεύω ότι στο μέλλον θα έχουμε την ευκαιρία να γνωριστούμε καλύτερα. Τόσο με τη συγγραφέα όσο και με την ηρωίδα της, που όπως αποκαλύπτει στη συνέντευξη που κάναμε βρίσκεται ήδη στην πέμπτη της περιπέτεια.
Διαβάστε εδώ την κριτική παρουσίαση του βιβλίου «Μποκανέρα», και διαβάστε παρακάτω να δείτε τι λέει για την ηρωίδα της, την αστικοποίηση, τις μειονότητες και το μεταναστευτικό, ανάμεσα σε πολλά άλλα η συγγραφέας Μισέλ Πεντινιελί.
Τι σημαίνει το όνομα της ηρωίδας σας; Όποιος μιλάει ιταλικά καταλαβαίνει ότι κρύβει ένα λογοπαίγνιο. Βocca nera – Μαύρο στόμα…
Έψαχνα για ένα όνομα που να ακουγόταν λίγο πειρατικό, όπως το Barbarossa. Το Boccanera, που σημαίνει Μαύρο στόμα όπως λέτε, μου φάνηκε η προφανής επιλογή. Πρώτα απ ‘όλα, είναι πιασάρικο και δεύτερον, της ταιριάζει καλά: έχει την τάση να βρίζει πολύ, έχει μαύρο στόμα…
Αργότερα, όταν έγραφα το τρίτο μου μυθιστόρημα, το οποίο διαδραματίζεται στην Κορσική, έμαθα ότι το «μαύρα στόματα» αναφέρεται επίσης στη διπλή κάννη της καραμπίνας. Το τελευταίο πράγμα που βλέπεις πριν πεθάνεις…
Κρύβει μια «δήλωση» η επιλογή σας για μια γυναίκα ιδιωτική ντετέκτιβ; Και γιατί δεν δίνετε στους αναγνώστες κάποια εξωτερικά χαρακτηριστικά της;
Ναι, φυσικά. Ήθελα έναν γυναικείο χαρακτήρα που πλησιάζει τα πενήντα (είναι 48 στο Boccanera) για να δείξω ότι οι γυναίκες δεν έχουν ημερομηνία λήξης. Είναι ιδιωτική ντετέκτιβ επειδή πιστεύω ότι υπάρχουν αρκετοί άντρες αστυνομικοί ήρωες στη νουάρ μυθοπλασία και επειδή δεν αντέχει την εξουσία. Είναι υπόλογη μόνο στους πελάτες της και ορίζει τις δικές της διαδικασίες.
Ως αναγνώστρια, δεν μου αρέσουν οι περιγραφές χαρακτήρων, εκτός αν κάτι τέτοιο εξυπηρετεί την ιστορία. Και γενικά μισώ τις περιγραφές γυναικείων χαρακτήρων επειδή είναι συχνά μια συλλογή κλισέ: μαλλιά που πέφτουν στους ώμους, ατελείωτα πόδια, λαμπερά πράσινα μάτια… Ο χαρακτήρας μου ορίζεται από τις πράξεις και τις επιλογές της, πολύ περισσότερο από την εξωτερική της εμφάνιση.
Και τελικά, συνειδητοποίησα ότι αυτό έδωσε στους αναγνώστες ελευθερία στη φαντασία τους. Όταν συναντώ ανθρώπους σε βιβλιοπωλεία, ο καθένας μου δίνει τη δική του εκδοχή της Boccanera, και, πιστέψτε με, είναι πολύ αστείο.
Το πρώτο σας μυθιστόρημα προτείνει κάτι νέο, κατά τη γνώμη μου, στο μεσογειακό νουάρ, και αυτό είναι η πολιτική οπτική του πρωταγωνιστή για όλα όσα συμβαίνουν γύρω μας. Έχετε αποφασίσει να κάνετε αυτό που λέμε στρατευμένη λογοτεχνία; Υπάρχει ανάγκη για κάτι τέτοιο;
Για μένα, το νουάρ είναι ένα κοινωνικό μυθιστόρημα. Όταν διαβάζω ένα από αυτά τα βιβλία, αυτό που με ενδιαφέρει δεν είναι τόσο η πλοκή όσο όλα όσα συμβαίνουν γύρω του. Το νουάρ που μου αρέσει γρατζουνάει εκεί που πονάει, αναδεικνύοντας τις δυσλειτουργίες μιας κοινωνίας ή μιας χώρας…
Εξάλλου, γράφω επειδή είμαι θυμωμένη. Συνεχώς! Η διεθνής κατάσταση, η ευρωπαϊκή κατάσταση, η κατάσταση στη Γαλλία, η κατάσταση στη Νίκαια… Τίποτα δεν πηγαίνει καλά, και χειροτερεύει όλο και περισσότερο. Έτσι γράφω. Είναι το μόνο μου όπλο.
Στο Μεσογειακό νουάρ που λέτε δεν είμαι μόνη, ευτυχώς! Σκέφτομαι τους Ιταλούς συγγραφείς που θαυμάζω: Αντρέα Καμιλέρι, Βαλέριο Βαρέζι, Τζοακίνο Κριάκο, και πολλούς άλλους που γράφουν για την περιοχή τους από κοινωνική και πολιτική οπτική γωνία.
Νομίζω ότι οι αναγνώστες έχουν ανάγκη από αστυνομική λογοτεχνία με κοινωνική ματιά (αν και λιγότερο από τα θρίλερ, αν κοιτάξουμε τα στοιχεία πωλήσεων), και σίγουρα αυτό το στοιχείο το βρίσκουν οι αναγνώστες σε πολλούς συγγραφείς, συμπεριλαμβανομένης και εμού.
Η Νίκαια είναι κατά κάποιο τρόπο ένας άλλος πρωταγωνιστής στο μυθιστόρημά σας. Η πόλη. Σήμερα οι πόλεις μας – ως τόποι τουριστικής έλξης – είναι λιγότερο «φιλικές» για τους πολίτες. Η αστικοποίηση / gentrification είναι η νέα κατάρα και για την Αθήνα. Πώς «διαβάζετε» και τοποθετείστε σε σχέση με αυτό το φαινόμενο;
Νομίζω ότι η Αθήνα και η Νίκαια βιώνουν την ίδια τάση: με την αστικοποίηση / gentrification και τον πολλαπλασιασμό του Airbnb, οι κάτοικοι δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να βρουν στέγη στην πόλη, όχι μόνο επειδή τα ενοίκια είναι υψηλά, αλλά και επειδή σχεδόν δεν υπάρχουν διαθέσιμες μακροχρόνιες ενοικιάσεις.
Στη Νίκαια, ο δήμαρχος αποφάσισε να επικεντρωθεί στον πολυτελή τουρισμό (δεν του αρέσουν οι φτωχοί): επεκτείνοντας το αεροδρόμιο (το οποίο είναι ήδη το δεύτερο μεγαλύτερο στη Γαλλία), κατασκευάζοντας ξενοδοχεία 5 αστέρων μόλις γίνει διαθέσιμο ένα κομμάτι γης, απαγορεύοντας τα φέριμποτ προς την Κορσική, αλλά φιλόξενα γιοτ!
Έχουμε γίνει μια πόλη όπου οι οικονομικοί πόροι κατευθύνονται σε αυτό το είδος κοινού, παρόλο που σχεδόν το ένα τέταρτο του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας, κάτι που είναι τεράστιο.
Αυτό είναι ένα από τα πράγματα που με θυμώνουν!
Οι μειονότητες κάθε είδους έχουν τη θέση και τον ρόλο τους στο βιβλίο σας. Χρησιμοποιώ αυτή τη λέξη επίτηδες, επειδή εκτός από τους μετανάστες, την LGBTQ κοινότητα, τις drag queens διακρίνω στο βιβλίο ότι σας αρέσει να χρησιμοποιείτε τα γραπτά σας για να «δώσετε φωνή» σε εκείνους που είναι δύσκολο να ακουστούν από την πλειοψηφία. Είναι έτσι;
Απολύτως. Πιστεύω ότι η τα νουάρ μυθιστορήματα είναι η μυθοπλασία του περιθωρίου, του αόρατου, γι’ αυτό και την χαρακτηρίζω κοινωνική μυθοπλασία.
Ποια είναι η γνώμη σας για το πώς αντιμετωπίζει η Ευρώπη τη μετανάστευση και ποιος ο ρόλος ο Ντόναλντ Τραμπ σε αυτήν;
Είναι ένας εφιάλτης. Συχνά σκέφτομαι τη Σικελία και τα ελληνικά νησιά, τα οποία βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της υποδοχής φτωχών ανθρώπων που έχουν εγκαταλείψει τις χώρες τους. Αυτές οι περιοχές αφήνονται να αντιμετωπίσουν αυτή την κατάσταση μόνες τους, παρόλο που είναι ένα ευρωπαϊκό πρόβλημα, ένα πρόβλημα του Νότου και του Βορρά, ένα πρόβλημα λεηλασίας πόρων και πολέμων.
Κάποιοι από την οικογένειά μου μετανάστευσαν από την Ιταλία στη Γαλλία τη δεκαετία του 1930, υπό δύσκολες συνθήκες. Δεν ξεχνάω ποτέ από πού προέρχομαι.
Όσο για τον Τραμπ, αυτός είναι που ζωντανεύει τους εφιάλτες. Με όλες του τις αποφάσεις, τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και στην εξωτερική πολιτική.
Επιστροφή στα βιβλία ξανά – Το μυθιστόρημά σας είναι ένα «μικρό» βιβλίο σε σύγκριση με το σκανδιναβικό νουάρ με βιβλία 500 ή περισσότερων σελίδων. Πώς επιλέξατε αυτή τη φόρμα;
Δεν ξέρω πώς να γράψω με άλλο τρόπο! Όλα τα βιβλία μου έχουν περίπου το ίδιο μήκος, αλλιώς νιώθω ότι τα … παρα-γεμίζω. Προτιμώ να γράφω «το ζουμί». Είναι το «ζουμί» εναντίον «τούβλου»!
Γιατί εγκαταλείψατε τη δημοσιογραφία ως επάγγελμα; Πώς θα περιγράφατε το επάγγελμά μας σήμερα;
Η δημοσιογραφία με εγκατέλειψε…
Αλλά αν μιλήσω πιο σοβαρά, είχα πολλά επαγγέλματα, αλλά τα τελευταία δέκα χρόνια συνεργάζομαι με την Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας (BNF) μέσω της ιστοσελίδας τους retronews.fr, η οποία καλύπτει την ιστορία μέσω του τύπου: Γράφω άρθρα, podcast και συντονίζω περιοδικά… Και γράφω μυθιστορήματα.
Ποια προσωπική σας ανάγκη σας ώθησε στη συγγραφή λογοτεχνίας – Πώς θα περιγράφατε τη διαδικασία της γραφής που ακολουθείτε;
Όταν ήμουν έφηβη, έγραφα πολλές ιστορίες που δεν τις τελείωσα ποτέ. Μετά έγινα δημοσιογράφος, ένα επάγγελμα στο οποίο δεν μπορείς να γράψεις μυθοπλασία. Νόμιζα ότι είχα χάσει όλη μου τη φαντασία.
Ταυτόχρονα, μεγάλωσα τρία παιδιά, κάτι που κρατάει το μυαλό σου αρκετά απασχολημένο. Και όπως είπε η Βιρτζίνια Γουλφ, για να δημιουργήσεις, χρειάζεσαι «ένα δικό σου δωμάτιο». Όταν βρήκα αυτό το δωμάτιο, επέτρεψα στον εαυτό μου να συμμετάσχει σε έναν διαγωνισμό διηγήματος. Η ιστορία μου επιλέχθηκε ως μία από τις νικήτριες. Αυτό ήταν το πρώτο βήμα.
Η διαδικασία της γραφής μου είναι ένα πραγματικό χάος. Έρχεται όταν το θέλει. Δεν έχω σχέδιο. Μάλιστα, συχνά ξεκινάω από το τέλος (θυμίζοντας ό,τι δεν μπορούσα να τελειώσω ως έφηβη) και αφήνω τον εαυτό μου να παρασυρθεί για να βρει μια ιστορία που οδηγεί σε αυτό το τέλος.
Τι θα δούμε από την Μποκκανέρα στο μέλλον;
Ο Έλληνας εκδότης μου, Νίκος Γκίωνης από τις εκδόσεις Πόλις, μου είπε ότι το βιβλίο έχει εξαντληθεί και θα επανεκδοθεί. Αν οι Έλληνες αναγνώστες είναι έτοιμοι για λίγο περισσότερο Μποκανέρα, να ξέρετε ότι είμαι ήδη στο πέμπτο μου βιβλίο στα γαλλικά, οπότε..
Μπορείτε να μας “συστηθείτε” μέσα από πέντε βιβλία και πέντε τραγούδια που σας περιέχουν και αποτελούν το …βιογραφικό σας;
Ξεκινάω με τα βιβλία:
• Les Pardaillan, Michel Zevaco
• La moisson rouge, Dashiell Hammet
• A quatre mains, Paco Ignacio Taibo II
• L’art de la joie, Goliarda Sapienza
• La forme de l’eau, Andrea Camilleri
Και πάμε στα τραγούδια:
- White man (in Hammersmith Palais), The Clash — or any Clash song
- Rainy night in Soho (The Pogues) — again, any song written by Shane MacGowan
- Ya Rahia, Rachid Taha
- Salut à toi, les Béruriers noirs
- Hey Joe, Willy Deville
Έχετε διαβάσει κάποιον Έλληνα συγγραφέα;
Τον Πέτρο Μάρκαρη, τον συνάντησα κιόλας σε ένα φεστιβάλ στην Τουλούζη. Και Όμηρο, τον οποίο …δεν έχω γνωρίσει 😊 Αυτό είναι αρκετά χαζό, συγγνώμη!
Ποιο είναι το καθημερινό σας «μότο»;
Γελάστε! Γελάστε με τους ανθρώπους που νομίζουν ότι είναι σημαντικοί, με αυτούς που παίρνουν τον εαυτό τους στα σοβαρά. Γελάστε με όλους, και ειδικά με τον εαυτό σας.
Φοβάστε κάτι; Έχετε κάποιους φόβους και πώς τους αντιμετωπίζετε;
Να χάσω τους ανθρώπους που αγαπώ
Γιάννης Καφάτος
Η κεντρική Φωτογραφία του άρθρου ειναι του Mouloud Zoughebi
