Ο Ουμπέρτο Έκο είπε: «Ό,τι γινόμαστε βασίζεται σε αυτά που οι πατεράδες μας μάς δίδαξαν σε περίεργες στιγμές, όταν δεν προσπαθούσαν να μας διδάξουν κάτι. Είμαστε φτιαγμένοι από μικρά θραύσματα σοφίας».
Με την μητέρα γίνεται η πρώτη κοινωνικοποίηση του ατόμου. Η ενεργή όμως συμμετοχή του πατέρα από την πρώτη κιόλας μέρα βελτιώνει την ψυχοσυναισθηματική κατάσταση του παιδιού. Ο πατέρας και η μητέρα δεν πρέπει να ανταγωνίζονται στη συμμετοχή της ανατροφής του παιδιού αλλά να αλληλοσυμπληρώνονται και να αλληλεπιδρούν. Ο καθένας έχει τον δικό του μοναδικό και ιδιαίτερο ρόλο. Τα παιδιά δεν πρέπει να είναι απλοί παρατηρητές της συναισθηματικής κατάστασης των γονιών τους, αλλά να κατανοούν αυτά που συμβαίνουν και να έχουν ενεργό ρόλο. Έτσι θα καταφέρουν να καλλιεργήσουν τα ανάλογα συναισθήματα, να αναπτύξουν δεξιότητες και γνωστικές λειτουργίες. Με αυτόν τον τρόπο διαμορφώνεται η ψυχοσυναισθηματική κατάσταση του παιδιού.
Πώς πρέπει να προσεγγίζει ο πατέρας το παιδί;
Ένας ενεργός πατέρας με την συνεπή και καθημερινή του παρουσία παρέχει ένα ασφαλές πλαίσιο στο παιδί. Εάν ο πατέρας είναι υποστηρικτικός κι επικοινωνεί συναισθήματα αγάπης, το παιδί μαθαίνει να εξερευνά τον κόσμο με αυτοπεποίθηση και χωρίς τον φόβο αποτυχίας. Σε αυτή την περίπτωση το παιδί μαθαίνει να εκφράζει τα συναισθήματά του και αποκτά δεξιότητες στο να διαχειρίζεται τα θέματά του. Αυτό το ασφαλές πλαίσιο συμβάλλει στο να είναι το παιδί συναισθηματικά ισορροπημένο και να δημιουργεί υγιείς σχέσεις στην ζωή του. Εάν ο μπαμπάς είναι αυταρχικός κι απόμακρος, το παιδί τείνει να απομονώνεται και να αγχώνεται. Αδυνατεί να αξιοποιήσει τις ικανότητές του με τον συνεχή φόβο αποτυχίας κι ανεπάρκειας. Αυτή ακριβώς η ανεπάρκεια δημιουργεί εξαρτημένους ή απομονωμένους ενήλικες. Αμφότερες συμπεριφορές οδηγούν συνήθως σε ακραίες καταστάσεις.
Τι σημαίνει ενεργός πατέρας;
Παλαιότερα η μητέρα είχε αναλάβει την ανατροφή του παιδιού όσον αφορά στη σίτιση και στην φροντίδα με αποτέλεσμα να δινόταν η ευκαιρία στον πατέρα να συνδεθεί με το παιδί μέσω του παιχνιδιού. Στις μέρες μας εργάζονται και οι δύο γονείς και ασχολούνται συνήθως ισομερώς με τις ανάγκες και τις δραστηριότητες του παιδιού. Μέσω του παιχνιδιού το παιδί μαθαίνει τον εαυτό του. Ένας πατέρας, που επιβάλλει κανόνες και είναι εξουσιαστικός, επηρεάζει αρνητικά τις επιδόσεις του παιδιού στο σχολείο αλλά και τις σχέσεις του με τα άλλα παιδιά. Αντιθέτως, ο πατέρας που επιτρέπει στο παιδί να εξερευνήσει τα όριά του με το να κατευθύνει και εκείνο την πορεία του παιχνιδιού δημιουργεί ένα παιδί με κοινωνικές δεξιότητες. Ένας ενεργός πατέρας προσφέρει ασφάλεια όχι μόνο στο παιδί αλλά και στην μητέρα που νιώθει έτσι την συντροφικότητα σε όλες της τις εκφάνσεις. Στέλνει ένα σαφές μήνυμα αγάπης και υποστήριξης δηλώνοντας με τις πράξεις του ότι απολαμβάνει τον ρόλο του.
Ποια είναι τα οφέλη της ενεργής συμμετοχής του πατέρα στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού;
Η οικογένεια είναι ένα σύστημα με διαρκή αλληλεπίδραση ανάμεσα στα μέλη της. Όταν οι δύο γονείς αλληλεπιδρούν και αλληλοσυμπληρώνονται υπάρχει ισορροπία στο σύστημα με δυναμικές ανάμεσα σε όλα τα μέλη. Αυτό βοηθά το παιδί να αναπτύσσει αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση. Στο σχολείο αποδίδει καλύτερα και οι σχέσεις του με τα άλλα παιδιά είναι ισορροπημένες. Μαθαίνει να εξερευνά τον κόσμο ανακαλύπτοντας τις δικές του δεξιότητες και δεν προσπαθεί να επιβληθεί στους συνομηλίκους του ή να απομονωθεί από αυτούς. Έχει εκπαιδευτεί σε ένα οργανωμένο πλαίσιο με δικαιώματα και υποχρεώσεις, με αγάπη και όρια με αποτέλεσμα να μην εκδηλώνει παραβατική συμπεριφορά.
Ποιος είναι ο ρόλος του πατέρα στην περίπτωση ενός διαζυγίου;
Μετά το διαζύγιο οι γονείς παύουν να είναι ζευγάρι. Παραμένουν όμως γονείς. Τα παιδιά κατά κανόνα μένουν με την μητέρα και καλείται ο πατέρας να διαχειριστεί αυτή την νέα συνθήκη. Ένα διαζύγιο είναι πολυπαραγοντικό κι έχει επιπτώσεις σε όλα τα μέλη της οικογένειας. Ο χωρισμός ακόμη και στις περιπτώσεις που συμβαίνει ειρηνικά είναι μια επώδυνη διαδικασία. Καταρχάς, πρέπει να γίνει αποδοχή των συναισθημάτων του πόνου και να βιωθεί η θλίψη ή ο θυμός χωρίς να προβάλλονται στα παιδιά. Επιπλέον, να γίνει η εσωτερική διαπίστωση ότι τα παιδιά δεν ανήκουν σε κανέναν παρά μόνο στον εαυτό τους. Παραπάνω είδαμε την συνεισφορά του πατέρα στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Ο ρόλος δεν αλλάζει. Οι συνθήκες άλλαξαν.
Με ποιο τρόπο μπορεί να έχει ενεργή και ουσιαστική παρουσία;
Είναι επιλογή του πατέρα να μην γίνει ο γονιός του Σαββατοκύριακου και να περιοριστεί στο να είναι ο διασκεδαστής του παιδιού. Μπορεί να συμμετέχει στο ημερήσιο πρόγραμμα του παιδιού αναλαμβάνοντας μία δραστηριότητα αρκεί αυτό να είναι σταθερό και με συνέπεια. Με τον τρόπο αυτό εντάσσεται κι αυτός στην καθημερινότητα του παιδιού και ανακουφίζει το ήδη φορτωμένο πρόγραμμα της μητέρας. Πολλά ζευγάρια μετά το χωρισμό αναγάγουν το οικονομικό σε μείζον θέμα προκαλώντας συγκρούσεις και δυσλειτουργική επικοινωνία. Ο πατέρας οφείλει να είναι συνεπής στις οικονομικές του υποχρεώσεις χωρίς να τις αποφεύγει αλλά ούτε και να περιορίζεται αποκλειστικά σε αυτές. Τις ημέρες που θα έχει εκείνος το παιδί να συνεχίζει την καθημερινότητα του παιδιού και να κάνει αισθητή την παρουσία του περνώντας ποιοτικό χρόνο μαζί του. Είχα μια περίπτωση που ο πατέρας κάθε φορά που έπαιρνε την κόρη του την πήγαινε στους γονείς του καθώς ένιωθε ανεπαρκής και φοβισμένος να περάσει χρόνο μόνος μαζί της. Να μην φοβηθεί να αντιμετωπίσει και να διαχειριστεί τα συναισθήματα ανεπάρκειας και αβοηθητότητας που ενδεχομένως τον κατακλύζουν. Είναι καλύτερα να είναι παρών κι ας αισθάνεται «λίγος» κι ας μην τα καταφέρνει όλα τέλεια, παρά να είναι απών. Η απουσία του πατέρα ταράζει την ψυχική ισορροπία του παιδιού, ενώ η υποτιθέμενη ανεπάρκεια δεν θα γίνει καν αισθητή.
Γιατί είναι απαραίτητο ο πατέρας να έχει ενεργό ρόλο μετά τον χωρισμό;
Τα παιδιά είναι μιμητές της συμπεριφοράς των γονιών τους. Αν οι γονείς συνεχίσουν να σέβονται ο ένας τον άλλο και τηρούν τα όρια στα νέα δεδομένα, διδάσκουν στα παιδιά τους ότι μπορεί να συνυπάρξεις και να συνεννοηθείς χωρίς να συγκρούεσαι. Συχνά τα παιδιά χρεώνονται τον χωρισμό των γονιών τους θεωρώντας ότι είναι δικό τους λάθος και αισθάνονται ενοχικά. Μια καλή, τακτική και συνεπής επικοινωνία απενεχοποιεί τα παιδιά και τα βοηθάει να εξισορροπήσουν συναισθηματικά στην νέα κατάσταση. Δεν ξεχνάμε ποτέ ότι το επίκεντρο είναι τα παιδιά.
Κλείνοντας θα ήθελα να τονίσω πόσο σημαντικό είναι ο πατέρας να μένει σε κοντινή απόσταση από την μητέρα και τα παιδιά. Πρακτικά και ουσιαστικά είναι ο πρωταρχικός παράγοντας για να γίνει η μετάβαση πιο ομαλή για όλα τα μέλη στην νέα συνθήκη και για να μπορέσουν να λειτουργήσουν όλα όσα προανέφερα.
Ασημίνα Καραμαλέγκου – Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας – Ψυχοθεραπεύτρια
Ασημίνα Καραμαλέγκου/Facebook
