Όταν πήρα στα χέρια μου το μικρό βιβλιαράκι από τον Κάκτο, με τον Τίτλο «Αναρχία παντού» το διάβασα δυο φορές, όπως ήταν δομημένο και μετά άρχισα να το ανοίγω σε τυχαίες σελίδες, σε τυχαίες ώρες της μέρας.
Θέλω να μιλήσω με τον δημιουργό αυτής της «αναρχίας», σκέφτηκα και άρχισα να τον ψάχνω. Μου έκανε εντύπωση η επιστροφή του από την Ολλανδία σε μια εποχή που η Ελλάδα, προσωπικά μου μοιάζει αφιλόξενη και πολλές φορές με κάνει να ασφυκτιώ.
Η δουλειά του The Rabbit Knows, όπως την είδα μέσα από τις σελίδες της «Αναρχίας παντού» διαπνέεται από μια ευγένεια και ένα πάθος. Δεν αφήνει τίποτα όρθιο και ο συνδυασμός του λόγου με μια «σχολή» σκίτσου που κάποιος εύκολα θα χαρακτήριζε «παιδικό» δημιουργούν ένα πολύ δυνατό κοκτέιλ απόλαυσης και τροφής για σκέψη.
Καλύτερα όμως να μας τα πει ο ίδιος!
Μετάνιωσες που επέστρεψες από την Ολλανδία;
Όχι. Αγάπησα πολύ την Ολλανδία αλλά δεν έχω μετανιώσει για την επιστροφή μου.
Τι σε κρατάει και τι σε διώχνει από την Ελλάδα;
Αυτό που με κρατάει στην Ελλάδα είναι το τυχαίο αλλά παράλληλα σημαντικό γεγονός ότι γεννήθηκα και μεγάλωσα εδώ, συνεπώς έχω δεσμούς με τον τόπο, τόσο πρακτικά όσο και συναισθηματικά. Το ίδιο θα συνέβαινε με οποιονδήποτε άλλο τόπο εάν είχα γεννηθεί και μεγαλώσει εκεί. Η αγάπη μου για το μέρος αυτό είναι καθαρά τυχαία, συμπτωματική αλλά και αληθινή.
Δεν είναι οξύμωρο να μιλάς για «Αναρχία παντού» όταν αυτό που βλέπω εγώ τουλάχιστον γύρω μου είναι «αμηχανία παντού» (και κανείς πλην αγροτών δεν αντιδρά σε τίποτα;)
Πιστεύω ότι ο κόσμος έχει προσπαθήσει να αντιδράσει πολύ έντονα πολλές φορές και τώρα βρίσκεται σε μια κούραση και αμηχανία. Υπάρχει μια διαρκή αίσθηση ότι ο αντίπαλος είναι παντού, είναι τεράστιος και είναι ανίκητος. Δεν μπορεί να αλλάξει τίποτα, τα συμφέροντα είναι τεράστια και εμείς τιποτένιοι. Δεν νομίζω ότι υπάρχει τίποτα καινούριο σε αυτό. Θέλω να πιστεύω ότι σε κάθε εποχή οι καταπιεζόμενοι θα ένιωθαν κάτι αντίστοιχο. Οι βασιλιάδες θα μοιάζαν ανίκητοι, τα δεσμά αδύνατο να λυθούν κλπ κλπ.
Φόβασαι ότι υπάρχει έξωθεν προσπάθεια σήμερα, σε ελλάδα αλλά και διεθνώς να μπουν όρια στη σάτιρα και τη δημιουργία (όταν θίγει την εξουσία);
Φυσικά και υπάρχει προσπάθεια επιβολής ορίων και λογοκρισίας και μάλιστα με έναν πολύ ύπουλο τρόπο. Από τη μία υπάρχει μια πλευρά της συντηρητικής και συστημικής κοινωνίας που θέλει να επικαλείται μια γενικώς ασαφής έννοια ελευθερίας του λόγου και «αντί-woke» προσβλητικής επικοινωνίας και από την άλλη η ίδια ακριβώς πλευρά της κοινωνίας είναι υπευαίσθητη και απολύτως εχθρική σε οτιδήποτε σατιρίζει ή κριτικάρει την ίδια. Ένα τραμπούκικο θράσος της εξουσίας και της συντήρησης έχει μεταμφιεστεί ως πρωταθλητής της ελευθερίας του λόγου ενώ το μόνο που θέλει είναι η ελευθερία να χτυπάει αυτό προς τα κάτω και να μη δέχεται καμμία κριτική.
Οι δικές σου «κόκκινες γραμμές» ποιες είναι όταν δημιουργείς;
Δε ξέρω αν έχω κόκκινες γραμμές, αλλά έχω μια αποστροφή και αηδία ως προς ένα είδους χιούμορ και σάτιρας που στοχεύει τους αδύναμους, τις μειονότητες και γενικώς χτυπάει προς τα κάτω από θέση ισχύος.
Διαβάζοντας το «Αναρχία παντού» η αίσθηση που μου άφησε είναι ότι «εν αρχή ην ο λόγος» και τα σκίτσα, έπονται;
Γίνονται και τα δυο. Πολλές φορές υπάρχει πρώτα ο διάλογος, η ατάκα, στο μυαλό μου και το σκίτσο ακολουθεί. Άλλες φορές ξεκινάω από την εικόνα και ο λόγος ακολουθεί. Τις πρώτες φορές ξέρω τι θέλω να πω, τις δεύτερες δε ξέρω τι μου γίνεται και προσπαθώ να το βρω στην πορεία. Και τα δύο μου αρέσουν εξίσου!
Τι κρύβει αυτό το στιλ που μοιάζει με παιδικές ζωγραφιές;
Κρύβει μια ευκολία στην δημιουργία και μια θέληση να γίνει κατανοητό. Μου αρέσει πολύ το pop, το λαϊκό και το εύκολο στην τέχνη. Σε αυτό το πνεύμα κινείται και αυτό το είδος ζωγραφικής.
Τι ζηλεύεις και από τι κρατάς αποστάσεις ως νέος σκιτσογράφος/γελοιογράφος από τους παλιούς του σιναφιού σου;
Νομίζω πως ζηλεύω ένα είδος υγειούς θράσους που υπήρχε σε κάποιους και κάποιες δημιουργούς. Αυτό όμως είναι γενικότερο φαινόμενο συντηρητικοποίησης της τέχνης και της ζωής τα τελευταία χρόνια. Όλα γίνονται πιο αποστειρωμένα καθαρά και βαρετά. Από την άλλη, κυρίως σε underground επίπεδο, γίνονται τρομακτικά ενδιαφέροντα πράγματα στην εποχή μας στη σκιτσογραφία οπότε δεν νοσταλγώ και πολύ.
Ζούμε μια εποχή απάθειας τελικά για τα κοινά από τον κόσμο ή νιώθεις κάτι άλλο ως καλλιτέχνης;
Ζούμε σε μια εποχή αίσθησης ότι δεν υπάρχει σωστός τρόπος αντίδρασης. Αδιέξοδο. Deadlock. Αυτό θα γεννήσει σίγουρα πολλά προβλήματα μέχρι να δημιουργηθεί κάτι νέο.
Πόσο βοηθάνε τα social media στην προώθηση και διασπορά της δουλειάς σου;
Τα social media στην σκιτσογραφία έχουν δύο πλευρές κάπως αντίθετες. Από τη μία βοηθάνε πάρα πολύ στην προώθηση, και στην επικοινωνία της τέχνης αυτής. Φτάνει εύκολα και γρήγορα σε πολύ κόσμο. Από την άλλη δρουν ανασταλτικά σε άλλους τρόπους προώθησης., καθώς καθιστούνε όλο το υλικό ήδη διαθέσιμο. Είναι πιο δύσκολο κάποιος να μπει στη διαδικασία να πάρει ένα περιοδικό, ένα βιβλίο, να πάει σε μια έκθεση κλπ μιας και έχει ήδη πρόσβαση στο υλικό. Προσωπικά πάντως αν και τα χρησιμοποιώ και συμπαθώ πολύ για την τέχνη μου, το βασικό μου πρόβλημα είναι ότι μεγάλες εταιρίες κερδοσκοπούνε ακραία με το υλικό μας. Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να βρεθεί ένα νέο μοντέλο σε αυτό το θέμα, που θα μοιραζόταν δίκαια τα κέρδη με τους δημιουργούς.
Πώς δημιουργείς όταν ξέρεις ότι στα social μπορεί να κατέβει ένα έργο σου αν «δεν ακολουθεί τους όρους της κοινότητας» (όπως λέει το μήνυμα που έχουμε λάβει όσοι μας έχουν κατεβάσει αναρτήσεις μας);
Προσπαθώ να μην δίνω σημασία στο θέμα αυτό αν και είναι πολύ εκνευριστικό. Έχω φάει shadowban για μεγάλο διάστημα και βλέπανε τα σκίτσα μου 5 άνθρωποι από τις χιλιάδες που ακολουθούν το λογαριασμό, φυσικά όταν σατίρισα θρησκευτικά θέματα.
Το γεγονός ότι μερίδα γελοιογράφων δεν αποκαλύπτουν το όνομά τους, και όπως εσύ δημιουργείς και υπογράφεις με ένα ψευδώνυμο είναι μια ναρκισσιστική διαδικασία;
Προσωπικά δε το βλέπω καθόλου έτσι. Η παράδοση των ψευδώνυμων στη σκιτσογραφία για εμένα συνδέεται με το λαϊκό και δημοκρατικό πνεύμα της τέχνης αυτής. Δίνει λιγότερη βαρύτητα στον δημιουργό και περισσότερη στην ίδια την τέχνη η οποία παράλληλα είναι «εύκολη» τόσο στη δημιουργία όσο και στην κατανόησή της. Φτιάχνεται με ένα χαρτί και ένα στυλό και διαβάζεται γρήγορα και άμεσα από πολύ κόσμο. Δεν έχει τόση σημασία ποιος/ποια την κάνει αλλά η ίδια η τέχνη.
Ψωνίστηκες ποτέ όταν σκίτσα σου έγιναν viral;
Όχι, ήμουν από πριν λίγο ψωνισμένος οπότε δεν υπήρξε πρόβλημα.
Το επόμενο σου Project τι θα είναι;
Δεν κινούμαι με συγκεκριμένα project. Αυτό που ξέρω είναι ότι θέλω να συνεχίσω να σκιτσάρω σε καθημερινή βάση, μια άσκηση που κάνω εδώ και χρόνια, και να συνεχίσω τους πειραματισμούς με μεγαλύτερα εικαστικά, ακρυλικά κλπ. Και πολύ πιθανώς να προχωρήσω σε νέα έκδοση και έκθεση σχετικά σύντομα.
Γιάννης Καφάτος
Info – Πηγή Εθνικό Θέατρο
Ο The Rabbit Knows είναι αυτοδίδακτος σκιτσογράφος που δημιουργεί σκίτσα και εικαστικά σατιρικού, φιλοσοφικού και πολιτικού περιεχομένου. Γεννήθηκε, μεγάλωσε και σπούδασε στη Θεσσαλονίκη, έζησε και εργάστηκε στην Ολλανδία, μεταξύ του 2012 και 2016. Από το 2016 και έπειτα ζει μόνιμα στην Αθήνα.
Έχει παρουσιάσει τρεις ατομικές εκθέσεις, “Mice who prefer to fail” (Ουτρέχτη, 2012), “Αναρχία στη Νοσταλγία” (Αθήνα, 2018) και “Αναρχία στα Παραμύθια” (Αθήνα, 2023). Σε συνεργασία με το It’s all, oh so souvenir to me έχει δημιουργήσει τις συλλογές “Αναρχία στη Νοσταλγία”, “Αναρχία στις Καρυάτιδες” και “Αναρχία στα Παραμύθια”, οι οποίες βρίσκονται διαθέσιμες σε μια σειρά από design stores στην Ελλάδα.
Έχει συμμετάσχει τρεις φορές (2021, 2022, και 2023) στο Ολλανδικό αντιφασιστικό ημερολόγιο “Gutmensch Scheurkalender”, το οποίο εκδίδεται από τoν εκδοτικό οίκο Jurgen Maas στο Amsterdam. Έχει συνεργαστεί με το Εθνικό Θέατρο, σκιτσογραφώντας για την παράσταση «Μήδεια του Μποστ», του Γιάννη Καλαβριανού (Ιούλιος 2022), για το ετήσιο συνέδριο του Μικρού Εθνικού (Σεπτέμβριος 2022), και δημιουργώντας τη σειρά “Αναρχία στον Σαίξπηρ” (Μάρτιος 2022).
